İsviçre’de yapay deprem deneyi

İsviçre’nin güneyindeki Ticino kantonunda bulunan Bedretto yer altı laboratuvarında, önümüzdeki günlerde yapay deprem deneyi yapılacak. ETH Zürih’in işlettiği eski Bedretto tünel galerisindeki araştırma merkezinde bilim insanları, birkaç gündür iki kaya tabakası arasındaki fay hattına su basıyor.

Amaç, kayaları hareket ettirerek kontrollü bir sarsıntı oluşturmak. Deney kapsamında basınç kademeli olarak artırılacak. Araştırmacılar ya 1 büyüklüğünde bir deprem üretmeyi ya da kayaya toplam 2 bin metreküp su vermeyi hedefliyor.

Deney uzaktan başlatılacak

Projeye göre deney, Zürih’ten uzaktan başlatılacak. Güvenlik gerekçesiyle deney sırasında tünelde kimse bulunmayacak.

Araştırmacılar, 1 büyüklüğündeki bir depremin ciddi hasar yaratmasının beklenmediğini belirtiyor. Ancak deney alanının yakın çevresinde çok küçük çaplı zarar ihtimali tamamen dışlanmıyor. Tünellerde büyük hasarın ancak 2,5 büyüklüğünde bir depremde ortaya çıkabileceği, böyle bir ihtimalin ise yaklaşık yüzde 1 olduğu ifade ediliyor.

Araştırma ekibine göre deneyin, tünel dışındaki bölgelerde hasara yol açma olasılığı 10 binde 1 düzeyinde. Bu oranın, aynı süre içinde bölgede doğal bir depremin hissedilmesi ya da zarar vermesi ihtimalinden daha düşük olduğu belirtiliyor.

Hedef, depremin ilk anını anlamak

Bilim insanları, doğrudan depremin çıktığı noktadan veri toplayarak temel sorulara yanıt arıyor. Özellikle depremden hemen önce neler olduğu ve böyle bir sarsıntının hangi aşamada sona erdiği anlaşılmak isteniyor.

Araştırmacılar, bu verilerin deprem tahminlerini geliştirmeye yardımcı olmasını umuyor. Çünkü onlarca yıllık çalışmaya rağmen, depremi önceden kesin biçimde haber veren güvenilir bir sinyal henüz bulunabilmiş değil.

ETH Zürih ve İsviçre Sismoloji Servisi’nden Stefan Wiemer, geçen eylülde yaptığı sunumda, doğru yerde ve doğru zamanda doğal bir depremi beklemenin mümkün olmadığını, bu yüzden sarsıntıyı kendilerinin tetiklediğini söylemişti.

Avrupa’dan milyonluk destek

“Fay aktivasyonu ve deprem kırılması” anlamına gelen FEAR adlı proje, Avrupa Araştırma Konseyi’nden 14 milyon avro destek alıyor.

Deneyin, yalnızca İsviçre için değil, deprem bilimi açısından daha geniş ölçekte önemli veri üretmesi bekleniyor.