Friesland’daki tüm sularda PFAS çıktı

Hollanda’nın Friesland bölgesinde yapılan ölçümler, ciddi bir çevre ve sağlık riskini yeniden gündeme taşıdı. Bölgesel su idaresi Wetterskip Fryslân’ın açıklamasına göre incelenen tüm su kaynaklarında PFAS tespit edildi. Kirliliğin yalnızca büyük su kütlelerinde değil, polder hendeklerinde ve yeraltı sularında da görüldüğü bildirildi.

Sınır değerler aşıldı

Wetterskip Fryslân, 2024 ve geçen yıl yapılan araştırmaların sonuçlarının net olduğunu belirtti. Kurumun açıklamasına göre PFAS, incelenen bütün sularda bulundu ve mevcut yasal sınır değerleri aştı. Bu durum hem büyük göller ve kanallar hem de küçük tarımsal su yolları için geçerli.

Su idaresi, 2024’ten bu yana laboratuvarlarında yaygın görülen 30’dan fazla PFAS türünü ölçebildiklerini açıkladı.

Ölçümlere göre büyük su kaynaklarında değerler sınırların 1 ila 10 kat üzerine çıktı. Polder hendeklerinin neredeyse tamamında ise PFOS adlı PFAS türü yasal sınırın üzerinde bulundu.

Yeraltı suyunda da tespit edildi

Yetkililer, kirliliğin yalnızca yüzey sularıyla sınırlı kalmadığını belirtti. PFAS’ın yeraltı suyunda da bulunduğu açıklandı. Bu durum, kirliliğin çevreye yayılımının daha geniş olabileceği endişesini artırıyor.

PFAS, doğada kolay parçalanmayan insan yapımı kimyasallar için kullanılan genel bir ad. Bu maddeler sanayi ürünlerinden yangın söndürme köpüklerine, su ve yağ tutmayan kaplamalardan bazı ambalajlara kadar birçok alanda kullanılıyor.

Sağlık riski tartışması büyüyor

PFAS maddeleri, çevrede uzun süre kalabildikleri için ‘kalıcı kimyasallar’ olarak da biliniyor.

Bilimsel araştırmalar bu maddelerin bağışıklık sistemi, doğurganlık, anne karnındaki bebekler, karaciğer ve tiroid gibi organlar üzerinde olumsuz etkilerle ilişkilendirilebildiğini gösteriyor. Bazı PFAS türleri kanser riskiyle de bağlantılı görülüyor.

Bu nedenle Friesland’daki yaygın kirlilik, yalnızca çevre değil, halk sağlığı açısından da önem taşıyor.

Leeuwarden üssü daha önce gündeme gelmişti

Friesland’daki son sonuçlar, 2024’teki uyarıların ardından geldi. O dönemde Leeuwarden’daki askeri hava üssü çevresi, Hollanda’nın en ağır PFAS kirliliği görülen bölgelerinden biri olarak gösterilmişti.

Bölgedeki ölçümlerde çevre sularında PFAS seviyelerinin sınır değerin 900 katına kadar çıktığı bildirilmişti.

Ulusal ve Avrupa düzeyinde yasak çağrısı

Wetterskip Fryslân, kirlilikle mücadele için ulusal ve Avrupa düzeyinde daha güçlü adımlar atılması gerektiğini savunuyor.

Kurum, Avrupa Birliği genelinde PFAS için tam yasak getirilmesi gerektiğini belirtiyor. Bu çağrı, Hollanda’daki Su İdareleri Birliği tarafından da bir süredir destekleniyor.

Altyapı ve Su Yönetimi Bakanlığı’nın daha geniş kapsamlı envanterine göre Hollanda’da yaklaşık 60 nokta, acil temizlik gerektirecek düzeyde PFAS ile kirlenmiş durumda.

Maliyet yüz milyarlarca avroya çıkabilir

Avrupa Birliği’ne ait bir raporda, mevcut politikalar değişmezse PFAS kirliliğinin Avrupa ülkelerine önümüzdeki yıllarda yaklaşık 440 milyar avroya mal olabileceği tahmin ediliyor.

Friesland’daki bulgular, PFAS kirliliğinin yalnızca belirli sanayi bölgeleriyle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Uzmanlara göre artık asıl mesele, bu kimyasalların kullanımını sınırlamak, kirlenmiş bölgeleri temizlemek ve içme suyu ile tarımsal su kaynaklarını korumak.