Nisan ayında borçlanma koronadan bu yana zirveye çıktı

İngiltere’de kamu borçlanması, Covid-19 salgınının başladığı 2020’den bu yana bir nisan ayı için en yüksek seviyeye çıktı. Resmî verilere göre kamu kesimi geçen ay 24,3 milyar sterlin borçlandı.

Borçlanma, geçen yılın aynı ayına göre 4,9 milyar sterlin arttı ve beklentilerin üzerine çıktı. Bu tablo, hükûmetin bütçe dengesi ve büyüme konusunda karşı karşıya olduğu zorlukları yeniden gündeme taşıdı.

Vergi geliri arttı ama harcamalar daha hızlı yükseldi

Ulusal İstatistik Ofisi (ONS) Başekonomisti Grant Fitzner, nisan ayındaki borçlanmanın geçen yıla göre belirgin biçimde daha yüksek olduğunu söyledi. Fitzner’e göre vergi gelirleri artsa da sosyal yardımlar ve diğer harcamalardaki yükseliş bu artışı fazlasıyla aştı.

Net sosyal yardım harcamaları 2,7 milyar sterlin arttı. ONS’ye göre bu artışta, birçok sosyal desteğin enflasyona göre yükseltilmesi ve devlet emekli maaşının ücret artışlarına bağlı olarak artırılması etkili oldu.

Borç faiz ödemeleri de nisan ayı için rekor kırdı. Faiz ödemeleri geçen yıla göre 900 milyon sterlin artarak 10,3 milyar sterline çıktı.

İran savaşı büyüme beklentilerini düşürdü

İran savaşıyla birlikte enerji fiyatlarında yaşanan artış, İngiltere ekonomisine ilişkin büyüme tahminlerinin aşağı çekilmesine neden oldu. Hanelerin yakıt faturaları yükselirken, İngiltere Merkez Bankası’nın artık faiz indirimine gitmesi beklenmiyor.

Zayıf büyüme, vergi gelirlerindeki artışın da yavaşlaması anlamına gelebilir. Buna karşın hükûmet, benzin ve Kuzey Denizi petrolü ile gazından alınan vergilerden ek gelir sağlayabilir.

Piyasalarda devlet tahvili faizlerinin yükselmesi de borçlanma maliyetlerini artırıyor. İran savaşının başlamasından bu yana birçok ülkenin borçlanma maliyeti yükseldi. Ancak İşçi Partisi liderliği etrafındaki belirsizliğin de İngiltere’nin maliyetlerini artıran etkenlerden biri olduğu belirtiliyor.

“Faiz maliyeti bütçedeki tahminden 15 milyar sterlin yüksek olabilir”

Pantheon Macroeconomics Başekonomisti Rob Wood, tahvil faizlerinin yılın geri kalanında mevcut seviyelerde kalması hâlinde 2026-2027 döneminde borç faiz maliyetinin bütçede öngörülenden yaklaşık 15 milyar sterlin daha yüksek olabileceğini söyledi.

Wood, siyasi riskin İngiltere’nin borçlanma maliyetlerine eklendiğini ve bu maliyetlerin yıl boyunca normalden yüksek seyretmesini beklediğini belirtti.

Capital Economics Başekonomist Yardımcısı Ruth Gregory ise son verilerin, Downing Street 10 Numara’da kim olursa olsun kötüleşen büyüme görünümü ve kırılgan mali tabloyla karşı karşıya kalacağını gösterdiğini ifade etti.

Hükûmet yaşam maliyetine karşı yeni önlemler açıkladı

Hükûmet, yaşam maliyeti artışını hafifletmek için bazı adımlar da attı. Perşembe günü ailelerin gidebildiği etkinliklerde bilet KDV’sinin düşürüleceği, ağustos ayında İngiltere’de 16 yaş altına ücretsiz otobüs yolculuğu sağlanacağı ve bazı temel gıdalarda ithalat vergilerinin azaltılacağı açıklandı.

Bu önlemlerin finansmanı için İngiltere merkezli bazı petrol ve gaz şirketlerine yönelik vergi kuralları değiştirilecek.

KPMG UK Kıdemli Ekonomisti Dennis Tatarkov, düşük büyüme tahminlerinin kamu borçlanmasının orta vadede yüksek kalabileceğini gösterdiğini söyledi. Tatarkov’a göre bu durum, Maliye Bakanı’nı sonbahar bütçesinde maliye politikasında yeni ayarlamalar yapmaya zorlayabilir.

Mali alan savaş öncesi hesaplanmıştı

Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR), mart ayındaki Bahar Açıklaması’nda Maliye Bakanı Rachel Reeves’in günlük harcamaları finanse etmek için 5 yıl içinde borçlanmama kuralına karşı 23,6 milyar sterlinlik mali alanı olduğunu öngörmüştü.

Ancak bu tahmin, İran savaşı başlamadan önce yapılmıştı. Yeni tablo, bu mali alanın daralabileceği endişesini artırdı.

Hazine: Borçlanmayı azaltıyoruz

Hazine Başsekreteri Lucy Rigby, hükûmetin borçlanmayı ve borcu düşürdüğünü savundu. Rigby, atılan adımların geçen yıl kamu borçlanmasını 20 milyar sterlinden fazla azalttığını söyledi.

Rigby, çalışan ailelerin enflasyondaki düşüşten ve faiz indirimlerinden yararlandığını belirtti. Ayrıca İngiltere’nin içinde yer almadığı savaşın sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını ve bu süreçte mali kuralların daha da önemli hâle geldiğini ifade etti.

Muhalefetten sert eleştiri

Gölge Maliye Bakanı Mel Stride, nisan ayında borç faizi harcamalarının kayıtlardaki en yüksek seviyeye çıktığını vurguladı. Stride, borçlanma maliyetlerindeki son artışın piyasaların Keir Starmer’ın yerine kimin geçeceği konusunda giderek daha fazla endişelendiğini gösterdiğini söyledi.

Liberal Demokrat Parti Hazine Sözcüsü Daisy Cooper, borçlanma rakamlarının hükûmetin ekonomiyi yeniden büyütme konusundaki başarısızlığının açık göstergesi olduğunu belirtti.

Reform UK Başkan Yardımcısı Richard Tice ise nisan ayında kamu borçlanmasının kontrolden çıktığını savundu. Tice, bunun nedenleri arasında sosyal yardım harcamalarını ve “israf niteliğindeki aşırı harcamaları” gösterdi.

Perakende satışlar da geriledi

ONS’nin ayrı verileri, perakende satış hacminin nisanda yüzde 1,3 düştüğünü gösterdi. Bu, Mayıs 2025’ten bu yana en sert aylık düşüş oldu. Mart ayında perakende satışlarda yüzde 0,6 artış kaydedilmişti.

Düşüşte motor yakıtı satışlarındaki yüzde 10,2’lik gerileme belirleyici oldu. Bu, Kasım 2020’den bu yana yakıt satışlarında görülen en büyük aylık düşüş olarak kayda geçti.