İran savaşı uzarsa ilaç sıkıntısı kapıda

İngiltere’de uzmanlar, İran savaşının uzaması hâlinde ilaç tedarikinde ciddi aksaklıklar yaşanabileceği uyarısı yaptı. Buna göre ağrı kesicilerden kanser tedavisinde kullanılan ilaçlara kadar birçok üründe birkaç hafta içinde sıkıntı başlayabilir. Fiyatların da yükselmesi bekleniyor.

Savaşın etkisi yalnızca enerji piyasasında hissedilmiyor. Petrol, doğalgaz, gübre ve helyum gibi temel girdilerde yaşanan aksama, şimdi sağlık alanını da tehdit etmeye başladı.

Tedarik zinciri baskı altında

Uzmanlara göre temel sorun, Hürmüz Boğazı çevresindeki savaşın küresel taşıma hatlarını bozması. Hindistan’ın dünyadaki en büyük jenerik ilaç ve etkin madde üreticilerinden biri olması, riski daha da büyütüyor. Bu ürünlerin taşınması zorlaştıkça ilaç akışı da yavaşlıyor.

Dubai, Doha ve Abu Dabi’de hava trafiğinin önce durması, ardından sınırlı biçimde yeniden başlaması da ilaç şirketlerini yeni yollar aramaya zorladı. Bazı şirketler hava taşımacılığını başka rotalara kaydırdı. Bazıları ise deniz yoluna yöneldi. Bu da teslim sürelerini uzattı.

İngiltere’de stoklar sınırlı

İngiltere’de ucuz ve patentsiz ilaç üreten şirketleri temsil eden Medicines UK’nin yöneticisi Mark Samuels, ülkenin henüz tam bir kriz içinde olmadığını söyledi. Ancak savaş sürerse birkaç hafta içinde eksikliklerin başlayabileceği uyarısını yaptı.

Dağıtım şirketleri genelde altı ila sekiz haftalık stok tutuyor. İngiltere’de hastanelere ürün veren tedarikçilerin de sekiz haftalık stok bulundurması gerekiyor. Bu yüzden bugünden yarına büyük bir kırılma beklenmiyor. Ama savaş uzarsa tampon süre hızla eriyebilir.

En büyük risk hangi ilaçlarda?

Uzmanlara göre bazı ilaçlar deniz yoluyla da taşınabilir. Özellikle daha dayanıklı jenerik ürünlerde bu mümkün. Ancak pahalı kanser ilaçları, bulaşıcı hastalık tedavileri, hücre ve gen tedavileri ile klinik araştırmalarda kullanılan bazı ilaçların hızlı biçimde hava yoluyla taşınması gerekiyor.

Soğuk zincir gerektiren biyolojik ilaçlar da bu grupta yer alıyor. Bu nedenle hava taşımacılığındaki bozulma, bazı tedavi alanlarını daha hızlı etkileyebilir.

Nakliye maliyeti ikiye katlandı

ABD-İsrail’in İran’a saldırıları, hava kargo maliyetlerini iki katına çıkardı. İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi’nde kullanılan ilaçların yaklaşık beşte biri hava yoluyla ülkeye giriyor.

Üreticiler şimdilik bu ek maliyeti kendileri karşılamaya çalışıyor. Ancak kâr marjlarının zaten çok düşük olduğu belirtiliyor. Bu da bazı ilaçların NHS’ye satılmasını zarar eden bir işe dönüştürebilir.

Fiyat artışı hastaya yansıyabilir

İlaç tedarikçileri hastanelerle uzun vadeli fiyat anlaşmaları yapıyor. Ancak aile hekimlikleri ve eczanelere verilen bazı ürünlerde daha esnek davranabiliyorlar. Bu da fiyat artışının bu alanlarda daha hızlı hissedilebileceği anlamına geliyor.

Uzmanlar, savaşın uzaması hâlinde tek haneli oranlarda fiyat artışlarının gündeme gelebileceğini söylüyor. Bunun boyutu ise çatışmanın ne kadar süreceğine bağlı olacak.

Sorun yalnızca taşıma değil

Maliyet baskısı sadece taşımadan kaynaklanmıyor. Ham petrol ve doğalgaz fiyatlarının yükselmesi, ilaç üretiminde kullanılan petrokimya ürünlerini de pahalılaştırıyor. Metanol ve etilen gibi maddeler, ilaçların etkin bileşenlerinin üretiminde kullanılıyor.

Aynı yükseliş; enjektör, flakon, hortum, önlük ve koruyucu gözlük gibi sağlık malzemelerine de yansıyor. Bu da baskının tüm sağlık zincirine yayıldığını gösteriyor.

İngiltere dışa bağımlı

İngiltere ilaçlarının yaklaşık yarısını kendi içinde üretiyor. Yaklaşık üçte biri Hindistan’dan geliyor. Bir bölümü de Avrupa Birliği ülkelerinden tedarik ediliyor. Bu tablo, ülkenin dışarıdan gelen akışa ne kadar bağımlı olduğunu yeniden görünür kıldı. Özellikle kriz anlarında, sağlık sisteminin ne kadarının görünmez ulaşım ağlarına bağlı olduğu daha net ortaya çıkıyor.