İngiltere elektrik faturasında gaz etkisini azaltmak istiyor

İngiltere hükûmeti, elektrik fiyatlarının doğalgaz piyasasına bağımlılığını azaltacak yeni bir düzenleme hazırlıyor. Amaç, özellikle İran gerilimi gibi uluslararası krizlerin ardından yükselen fosil yakıt fiyatlarının hanelere yansımasını sınırlamak.

Hükûmete göre rüzgâr ve güneşten daha fazla elektrik üretilse bile, mevcut sistem yüzünden evlerin ve iş yerlerinin ödediği fatura hâlâ büyük ölçüde doğalgaz fiyatlarından etkileniyor. Londra bu bağı gelecek bir yıl içinde zayıflatmak istiyor.

Mevcut sistem neden eleştiriliyor?

Bugünkü modelde elektrik toptan fiyatı, talebi karşılamak için sisteme son eklenen üretim kaynağına göre belirleniyor. İngiltere’de bu son kaynak çoğu zaman doğalgazla çalışan santraller oluyor. Bu nedenle doğalgaz fiyatı sıçradığında elektrik faturaları da hızla yükseliyor.

Hükûmet şimdi bu yapıyı bütünüyle yıkmadan değiştirmeye çalışıyor. Güneşin olmadığı, rüzgârın esmediği zamanlarda doğalgazın sistemde yine önemli rol oynayacağı kabul ediliyor. Ancak daha eski temiz enerji projelerinin sabit fiyatlı sözleşmelere geçirilmesi planlanıyor.

Hedef daha istikrarlı fatura

Bu eski temiz enerji tesisleri, İngiltere’deki toplam elektrik üretiminin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Bunların sabit fiyatlı sözleşmelere alınması hâlinde, fosil yakıt fiyatlarındaki dalgalanmanın tüketiciye daha az yansıyacağı düşünülüyor.

Hükûmet, bunun faturaları ne kadar düşüreceğine dair net bir rakam açıklamadı. Ancak sağlanacak tasarrufun ciddi olabileceğini savunuyor.

Başbakan Keir Starmer, ülkenin fosil yakıtların yarattığı dalgalı fiyat sarmalından çıkması gerektiğini söyledi. Starmer’a göre bu değişiklik, enerji faturalarını daha istikrarlı hâle getirecek ve aile bütçeleri üzerindeki baskıyı hafifletecek.

Enerji Bakanı Ed Miliband da temiz elektrik hedefinde geri adım atılmayacağını vurguladı. Miliband, hem enerji güvenliğini artırmak hem de faturaları kalıcı biçimde düşürmek istediklerini söyledi.

Ek vergi de geliyor

Hükûmet ayrıca bazı elektrik üreticilerine uygulanan 'aşırı kâr vergisini' de artırma kararı aldı. Buna göre oran yüzde 45’ten yüzde 55’e çıkarılacak.

Bu vergi ilk kez 2023’te yürürlüğe girmişti. Özellikle eski yenilenebilir enerji sözleşmelerine sahip üreticiler, doğalgaz fiyatı yükseldiğinde büyük kâr elde edebiliyordu. Hükûmet şimdi bu şirketleri sabit fiyatlı sözleşmelere gönüllü geçmeye zorlamak istiyor. Çünkü bu yeni sözleşmelere geçenler aynı biçimde vergilendirilmeyecek.

Elektrikli araç ve güneş paneli için de adım

Miliband, daha geniş temiz enerji planının parçası olarak imar kurallarında da değişiklik yapılacağını açıkladı. Buna göre evinin önünde özel park alanı olmayan kişilerin elektrikli araçlarını şarj etmesi kolaylaştırılacak. Şirketlerin daha fazla güneş paneli kurmasının önü de açılacak.

Muhalefetten farklı tepkiler

Muhafazakârlar, elektriği ucuzlatmanın şart olduğunu söyledi ama yüksek fiyatlardan hükûmetin vergi ve ek yüklerini sorumlu tuttu. Gölge enerji bakanı Claire Coutinho, insanların elektriğe yönelmesi isteniyorsa bunun ucuz olması gerektiğini savundu.

Reform UK ise bazı temiz enerji projelerine verilen desteklerin faturaları şişirdiğini öne sürdü. Liberal Demokratlar hükûmetin doğalgaz ile elektrik fiyatı arasındaki bağı kırma yönündeki adımını destekledi. Yeşiller Partisi de planı olumlu buldu ama geç kalındığını söyledi.

Plaid Cymru da değişikliği memnuniyetle karşıladı, ancak daha ileri gidilmesi gerektiğini savundu. Parti, elektrik fiyatları oynak doğalgaz piyasasına bağlı kaldıkça hem hanelerin hem de işletmelerin bedel ödemeyi sürdüreceğini belirtti.

Asıl sınav şimdi başlıyor

Plan önce istişare sürecinden geçecek. Hükûmet, değişikliklerin yaklaşık bir yıl içinde yürürlüğe girebileceğini düşünüyor. Bu nedenle İngiltere’de enerji faturalarının geleceğini belirleyecek asıl tartışma şimdi başlayacak.

Çünkü mesele artık yalnızca daha fazla yenilenebilir enerji üretmek değil. Asıl soru, bu ucuz üretimin vatandaşın faturasına ne zaman ve ne ölçüde yansıyacağı.