Diş hekimi krizi büyüyor: Yoksullar özel kliniğe itiliyor

İngiltere’de kamu sağlık sistemi kapsamındaki diş hekimi hizmetlerine ulaşmak giderek zorlaşıyor. Bu nedenle daha fazla kişi özel kliniklere yöneliyor. Son verilere göre artık ülkede neredeyse her 3 kişiden 1’i özel diş hizmeti kullanıyor.

En dikkat çekici değişim ise düşük gelirli kesimde yaşanıyor. Maddi olarak zorlandığını söyleyen haneler arasında özel diş hekimine gitmek zorunda kalanların oranı son yıllarda neredeyse iki katına çıktı.

Kamu hizmetine erişim düşünce özel klinikler öne çıktı

Hasta hakları alanında çalışan denetim kurumu Healthwatch England’a göre, kamu sistemindeki randevu yetersizliği yüzünden özel diş hekimine gidenlerin oranı 2023’te yüzde 22 düzeyindeyken geçen yılın sonunda yüzde 32’ye yükseldi.

Bu tablo, diş tedavisinin giderek yalnızca parası olanın ulaşabildiği bir alana dönüştüğü eleştirisini güçlendirdi. Kurum, diş bakımında fiilen tek katmanlı, yani yalnızca özel ödeme ile erişilebilen bir sistemin yaygınlaştığı uyarısında bulundu.

Yoksullar çifte cezayla karşı karşıya

The Guardian’ın aktardığı rapora göre düşük gelirli hastalar iki yönlü bir baskı yaşıyor. Bir yandan kamu sisteminde diş hekimi bulamadıkları için özel kliniğe gitmek zorunda kalıyorlar. Öte yandan özel kliniklerde çok daha yüksek ücret ödüyorlar.

Örneğin kamu sisteminde daha düşük ücretle yapılabilen bir kontrol muayenesi, özel klinikte çok daha pahalıya mal olabiliyor. Böylece zaten maddi sıkıntı yaşayan kişiler ya borçlanıyor ya da tedaviyi tamamen erteliyor.

Bazı düşük gelirli hastalar, hamile kadınlar ve yeni anneler de kamu sistemi kapsamında ücretsiz diş bakımından yararlanma hakkına sahip olsalar bile, kendilerini kabul edecek bir diş hekimi bulamadıkları için bu haktan fiilen yararlanamıyor.

“Sistem en çok ihtiyacı olanları yüzüstü bırakıyor”

Healthwatch England, mevcut sistemin özellikle en kırılgan kesimleri vurduğunu belirtti. Kuruma göre düşük gelirli çok sayıda kişi ya karşılamakta zorlandığı özel tedaviye yöneliyor ya da tamamen tedavisiz kalıyor.

Hasta dernekleri de benzer uyarılar yaptı. Diş tedavisine erişimin yalnızca ücret meselesi olmadığı, bunun aynı zamanda fiziksel sağlık, sürekli ağrı, ruhsal yıpranma ve yaşam kalitesi sorunu olduğu vurgulandı.

Özel diş piyasası da inceleme altında

Bir yandan kamu sistemi tartışılırken, diğer yandan özel diş hekimliği piyasasındaki fiyat artışları da mercek altına alındı. Son yıllarda ilk muayene ve kontrol ücretlerinde dikkat çekici artış yaşandığı belirtiliyor.

Bu nedenle yetkililer, özel diş piyasasında erişim, rekabet ve fiyatlandırma konularını incelemeye başladı. Ama tartışmanın merkezinde yine aynı sorun var: İnsanlar özel kliniği tercih ettiği için değil, başka seçenek bulamadığı için bu yola gidiyor.

Diş hekimleri hükûmeti suçluyor

Diş hekimleri ise sorumluluğun büyük bölümünün hükûmette olduğunu savunuyor. Onlara göre kamu sistemi, bazı tedaviler için o kadar düşük ödeme yapıyor ki, diş hekimleri bu işlemleri zararına yapmak zorunda kalıyor.

Meslek örgütleri, kamu diş hizmetinin yeterince finanse edilmemesinin özel fiyatları da dolaylı olarak yukarı ittiğini belirtiyor. Bu görüşe göre insanlar özel tedaviye mecbur kalıyorsa, bunun nedeni piyasa değil, kamudaki yapısal boşluk.

Hükûmetten savunma

Sağlık Bakanlığı ise sorunun yeni olmadığını, uzun yıllardır biriken ihmalin sonucu olduğunu savundu. Hükûmet, daha fazla tedavi sağlandığını ve özellikle çocuklar ile en yoksul kesimlerin önceliklendirildiğini açıkladı.

Ayrıca diş hekimliği sözleşmelerinde değişikliğe gidilerek daha fazla hastaya ulaşılması ve koruyucu sağlık hizmetlerine daha fazla ağırlık verilmesi hedefleniyor. Ancak mevcut tablo, İngiltere’de diş bakımının giderek iki değil, tek sınıflı bir sisteme dönüştüğü eleştirisini şimdiden büyütmüş durumda.