Çevrecilerden İngiltere’ye PFAS tepkisi

İngiltere hükûmeti, sonsuz kimyasallar olarak bilinen PFAS’a karşı bir eylem planı açıkladı. Planın, bu maddelerin kaynağını, yayılımını ve kamu ile çevrenin maruziyetinin nasıl azaltılacağını ortaya koyan net bir çerçeve sunduğu savunuldu.

PFAS nedir, neden tehlikeli?

PFAS; su geçirmez kıyafetlerden elektronik ürünlere kadar çok sayıda alanda kullanılan, doğada neredeyse hiç parçalanmayan binlerce kimyasalı kapsıyor. Araştırmalar, PFAS’ın kanser dâhil birçok sağlık sorunuyla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Bu nedenle bazı PFAS türleri geçmişte büyük ölçüde yasaklandı.

Sular kirli, canlılar etkileniyor

Son veriler, İngiltere’deki suların neredeyse tamamında PFAS düzeylerinin önerilen güvenli sınırların üzerinde olduğunu ortaya koyuyor. Yunuslardan balıklara, kuşlardan su samurlarına kadar pek çok canlıda bu maddelerin dokulara yerleştiği tespit edildi.

Bakanlıktan savunma

Çevre Bakanlığı’nda kimyasal kirlilikten sorumlu Emma Hardy, PFAS’ın yalnızca insan sağlığı için değil, ekosistemler için de uzun vadeli bir tehdit olduğunu söyledi. Hardy, zararlı etkileri azaltmak için kararlı adımlar atılacağını belirtti.

Plan kapsamında; içme suyunda PFAS için yasal sınır belirlenmesine yönelik danışma süreci, nehir ağızları ve kıyı sularında daha fazla ölçüm, gıda ambalajlarında PFAS testleri ve kamuoyunu bilgilendirecek bir internet sitesi öngörülüyor.

Çevrecilerden sert eleştiri

Yaban Hayatı ve Kırsal Alan Platformu’ndan kimyasallar politikası sorumlusu Chloe Alexander, planı “Zor kararları erteleyen, son derece hayal kırıklığı yaratan bir çerçeve” olarak tanımladı. Alexander, Danimarka ve Fransa’nın giysi ve kozmetik gibi ürünlerde PFAS’ı yasakladığını ve kirlenmiş alanları temizlemeye başladığını hatırlattı.

Bilim dünyası ikiye bölündü

Kimyasal Güven Kuruluşu’ndan araştırmacı Shubhi Sharma, daha fazla veri talebini oyalama olarak niteledi ve “Bu bir eylem planı değil; asıl adımlar belirsiz bir geleceğe erteleniyor” dedi.

Buna karşılık Birmingham Üniversitesi’nden çevre kimyası uzmanı Mohamed Abdallah, hükûmetin daha bütüncül bir yaklaşım benimsemesini olumlu buldu. Liverpool John Moores Üniversitesi’nden Patrick Byrne ise en büyük eksiğin, PFAS’ın çevreye hangi kaynaklardan ve ne ölçüde girdiğinin net bilinmemesi olduğunu vurguladı.

Asıl ihtiyaç ne?

Uzmanlara göre yalnızca ölçüm yeterli değil. En büyük kirleticiler belirlenmeli ve temizlik çalışmaları bu noktalara odaklanmalı. Aksi hâlde PFAS kaynaklı risklerin önümüzdeki yıllarda da sürmesi kaçınılmaz görünüyor.