Britanya’da gelir uçurumu 30 yıldır kapanmadı

Britanya’da bölgesel gelir eşitsizliği, son 30 yılda neredeyse yerinde saydı. Resolution Foundation’ın yeni raporuna göre, art arda gelen hükûmetlerin farkı azaltma vaatlerine rağmen ülkenin en zengin ve en yoksul bölgeleri arasındaki hane geliri uçurumu kapanmadı.

Raporda, konut giderleri hesaba katılmadan yapılan kişi başı harcanabilir hane geliri karşılaştırmaları incelendi. Sonuç, 1997’den 2023’e kadar Britanya’nın ekonomik coğrafyasında çok sınırlı bir değişim yaşandığını gösterdi.

Londra ile Kuzey İrlanda arasındaki fark büyük

Rapora göre 2023’te Londra’da kişi başına düşen brüt harcanabilir hane geliri 27 bin 900 sterlin oldu. Kuzey İrlanda’da ise bu rakam 17 bin 300 sterlinde kaldı.

Bu da Londra’daki gelir seviyesinin Kuzey İrlanda’dan yaklaşık beşte üç oranında daha yüksek olduğunu gösteriyor. Benzer farklar, ülkenin yerel bölgeleri arasında da devam ediyor.

En zengin bölge en yoksulun 4,5 katı

Yerel düzeyde eşitsizlik daha da çarpıcı. En zengin bölge olan Kensington and Chelsea’de kişi başına harcanabilir gelir 60 bin 584 sterlin olarak hesaplandı.

En yoksul bölge Leicester’da ise bu rakam 13 bin 398 sterlin oldu. Yani en zengin bölgedeki gelir, en yoksul bölgenin yaklaşık 4,5 katına ulaştı.

Resolution Foundation’a göre bu fark, neredeyse 30 yıldır kalıcı hâle gelmiş durumda.

Yoksul bölgeler yoksul kaldı

Rapor, eşitsizliğin ne kadar yerleşik olduğunu da ortaya koydu. 1997’de kişi başı gelir açısından en yoksul beşte birlik dilimde yer alan yerel yönetimlerin yüzde 54’ü, 2023’te hâlâ aynı gruptaydı.

En zengin bölgelerde ise durum daha da kalıcı. 1997’de en üst gelir grubunda yer alan yerlerin yüzde 82’si, 2023’te de zirvede kalmayı sürdürdü.

‘Levelling up’ da farkı kapatamadı

Rapora göre Boris Johnson döneminde öne çıkarılan levelling up yani bölgeler arası farkları azaltma politikası da bu tabloyu değiştirmedi.

2019 ile 2023 arasında en zengin yüzde 10’luk yerel yönetimlerde yaşayanlarla en yoksul yüzde 10’luk yerlerde yaşayanlar arasındaki gelir farkı aynı kaldı.

Bu da Britanya’da bölgesel kalkınma vaatlerinin, hane gelirlerine güçlü biçimde yansımadığını gösteriyor.

İstihdamda bazı ilerlemeler var

Raporda tamamen olumsuz bir tablo çizilmiyor. 1990’ların sonundan bu yana bazı alanlarda ilerleme sağlandığı belirtiliyor.

Özellikle istihdam farklarında daralma var. İş artışı, geleneksel olarak düşük istihdama sahip bölgelerde daha yoğun gerçekleşti. Asgari ücretin yükselmesi de yerel ücret farklarının bir miktar kapanmasına katkı sağladı.

Manchester gibi bazı şehirlerde üretkenlik ve gelir artışında daha güçlü bir performans görüldü.

Manchester toparlandı ama Londra’nın gerisinde

Resolution Foundation, Manchester’daki gelişimi dikkat çekici örneklerden biri olarak gösterdi. Kentte kişi başına brüt harcanabilir hane geliri 1997 ile 2023 arasında reel olarak yüzde 40 arttı.

Buna rağmen Manchester’ın gelir seviyesi 16 bin 500 sterlinle hâlâ Londra’nın çok gerisinde. Kent ayrıca Sheffield, Newcastle ve Liverpool gibi büyük kuzey şehirlerinin de arkasında kaldı.

Burnham için büyük sınav

Raporda, Andy Burnham’ın önündeki zorluğa da dikkat çekildi. Burnham, ülke genelinde ‘her posta kodunda iyi büyüme’ hedefiyle daha fazla yetkinin Westminster’dan yerel yönetimlere devredilmesini savunuyor.

Kendi yaklaşımını Manchesterizm olarak tanımlayan Burnham, Manchester’daki ekonomik canlanmanın ülke geneline yayılabileceğini söylüyor. Bunun için ulaşım, sosyal konut, bölgesel yatırım ve kamu hizmetlerinde daha güçlü yerel kontrol öneriyor.

Ancak Resolution Foundation’a göre bu hedefin gerçekleşmesi için ciddi ve uzun soluklu yatırım gerekiyor.

Yatırım farkı Almanya örneğiyle anlatıldı

Rapor, Britanya’nın bugüne kadar bu ölçekte bir yatırım yapmadığını vurguladı. Almanya’nın Soğuk Savaş sonrası yeniden bütünleşme sürecinde ekonomisini dengelemek için 25 yıl boyunca her yıl yaklaşık 70 milyar sterlin ayırdığı hatırlatıldı.

Britanya’da ise levelling up ile bağlantılı harcamaların 2022’de yalnızca 4 milyar sterlin seviyesinde kaldığı belirtildi.

‘Gerileme kader değil’

Resolution Foundation Başkanı Ruth Curtice, Manchester’ın son yıllardaki toparlanmasının gerilemenin kader olmadığını gösterdiğini söyledi.

Ancak Curtice’e göre Britanya’nın büyük bölgesel şehirleri hâlâ potansiyelinin altında performans gösteriyor. Bölgesel eşitsizliği gerçekten azaltmak için ulaşım, konut ve ekonomik kalkınma alanlarında son yıllardaki hiçbir siyasi liderin yaklaşamadığı ölçekte yatırım yapılması gerektiğini vurguladı.

Curtice, bu yatırım ciddiye alınmazsa Britanya’nın coğrafi bölünmelerinin ekonomik ve siyasi maliyetinin devam edeceği uyarısında bulundu.

Rapor, Britanya’da eşitsizliğin artık yalnızca gelir meselesi olmadığını ortaya koyuyor. Nerede doğulduğu ve yaşandığı, insanların ekonomik geleceğini hâlâ güçlü biçimde belirliyor.