Yine sperm bağışı skandalı: Yüzlerce aile yıllarca bilgilendirilmedi

Hollanda’da doğurganlık kliniği Medisch Centrum Kinderwens’in (MCK), çok sayıda çocuk sahibi bağışçılar hakkında yüzlerce aileyi yıllarca bilgilendirmediği ortaya çıktı. Nieuwsuur’un haberine göre, jinekologlar, embriyologlar ve etik uzmanlarından oluşan özel bir komite, kliniğe 2018’de aileleri uyarması gerektiğini bildirdi. Ancak MCK, bu adımı ancak 2025 yazında, konu medyaya yansıdıktan sonra attı.

36 bağışçıdan 1.200’den fazla çocuk dünyaya geldi

Nieuwsuur’un araştırmasına göre, Leiderdorp’taki ticari klinik MCK, en az 36 erkeğin spermini 25’ten fazla çocuğun doğumunda kullandı. Hollanda’da ‘kitlesel bağışçı’ tanımı, spermi 25’ten fazla çocuğun dünyaya gelmesinde kullanılan kişiler için yapılıyor.

Bu 36 bağışçıdan en az 1.200 çocuk dünyaya geldi. Çocukların annelerinin sayısının ise yaklaşık 1.000 olduğu belirtildi. Haber, MCK’nin Hollanda’da bu konuda en fazla sayıda bağışçı kullanan klinik olduğunu ortaya koydu. Nieuwsuur, bu yılın başında kliniğin yaş sınırını aşmış bağışçıların spermlerini de kullandığını duyurmuştu.

102 çocuklu bağışçı sonrası komite kuruldu

Skandalın başlangıcı 2017’ye uzanıyor. O yıl bazı anneler, Hollanda’da tek bir sperm bağışçısından en az 102 çocuğun dünyaya geldiğini kendi araştırmalarıyla öğrendi. Bunun üzerine Hollanda Jinekologlar Birliği (NVOG), ‘bağışçı ikilemleri’ üzerine geçici bir komite kurdu.

Komite, 2018’de kliniklerin her bağışçıdan kaç çocuk dünyaya geldiğini kendi içinde incelemesi gerektiğine karar verdi. Tavsiyede, 25 çocuk sınırının aşıldığının ya da aşılacağının anlaşılması hâlinde annelerin, anne adaylarının ve bağışçıların ilgili klinik tarafından bilgilendirilmesi gerektiği belirtildi.

Yönetimdeki iki isim komitedeydi

NVOG yönetimi, komitenin tüm tavsiyelerini kabul etti. Ancak MCK, 2018’de bu tavsiyeleri uygulamadı. Klinik, anneleri ve bağışçıları bilgilendirmedi.

Dikkat çeken nokta ise MCK yönetiminden iki kişinin de tavsiyeleri hazırlayan komitede yer alması oldu. Bu isimlerden biri artık klinikte çalışmayan bir jinekologdu. Diğeri ise klinik embriyolog ve MCK’nin mevcut direktörü Wouter van Inzen’di.

Klinikten sessizlik

MCK, 36 kitlesel bağışçı hakkında neden 2025 yazına kadar sessiz kaldığına ilişkin Nieuwsuur’a açıklama yapmadı. Klinik yönetimi geçen yıl yaptığı açıklamada, “O dönemde, meslek grubu ile istişare edilerek kişilere aktif şekilde ulaşılmamasına karar verildi” ifadelerini kullandı.

NVOG ise bu açıklamayı reddetti. Birlik, komitenin tüm tavsiyelerinin kabul edildiğini ve bunların bağlayıcılığı olmayan sıradan öneriler olarak görülmediğini belirtti. NVOG açıklamasında, “Esas olan, kliniklerin tavsiyelere uymasıydı. NVOG’nin denetim ya da yaptırım yetkisi yoktu” denildi.

Bakanlık ve denetim kurumu da biliyordu

Nieuwsuur’a konuşan Sağlık Bakanlığı sözcüsü, bakanlığın 2018’den bu yana tavsiyelerden haberdar olduğunu kabul etti. Dönemin Devlet Sekreteri Judith Tielen de geçen yıl eylül ayında parlamentoya gönderdiği mektupta bu tavsiyelere değindi. Ancak kliniklerin 2018’de harekete geçmediği bilgisi mektupta yer almadı.

Sağlık ve Gençlik Bakımı Denetimi’nin de tavsiyelerden haberdar olduğu, ancak bu konuda raporlama yapmadığı belirtildi. Denetim kurumu şu anda MCK hakkında inceleme yürütüyor.

Donör çocuklardan tepki: Son derece kaygı verici

Sperm bağışıyla dünyaya gelen çocukların haklarını savunan Stichting Donorkind Vakfı, bakanlık ve denetim kurumunun sekiz yıl önce müdahale etmemesini ‘sarsıcı’ olarak nitelendirdi. Vakıf, Hollanda’da son yıllarda sperm bağışıyla ilgili yaşanan tüm usulsüzlükler için bağımsız soruşturma çağrısı yaptı.

Vakıf açıklamasında, “Tavsiyelerin uygulanıp uygulanmadığının denetim kurumu tarafından izlenmemesi son derece kaygı verici. Ayrıca bağışçı çocuklardan tavsiyelerde hiç söz edilmemiş olmasını özellikle acı verici buluyoruz” ifadeleri kullanıldı.

Hollanda’da 85 kitlesel bağışçı tespit edildi

Şu ana kadar Hollanda’da 85 kitlesel bağışçı belirlendi. Bunların en büyük bölümü MCK’de ortaya çıktı. MCK’de 36, Rijnstate’te ise 18 bağışçı tespit edildi. Diğer bazı kliniklerde de bir ya da iki kitlesel bağışçı bulundu.

Rijnstate’in ise anneleri ve bağışçıları 2014 ve 2015 yıllarında bilgilendirdiği belirtildi.