Devlet izmarit temizleme maliyetini tütün şirketlerine ödetmek istiyor

Hollanda’da sigara izmaritlerinin temizlenmesi yeni bir tartışma başlattı. NOS’un haberine göre belediyeler, Ekonomi Bakanlığı ve su idareleri, tütün üreticilerinin izmaritlerin toplanması için oluşan tüm masrafı üstlenmesini istiyor. Şu anda bu maliyetin yalnızca yaklaşık yarısı şirketler tarafından karşılanıyor. Kalan bölüm ise kamu kaynaklarından ödeniyor.

Yetkililere göre izmaritler ülkedeki en büyük çöp sorunu hâline gelmiş durumda. Çünkü hem çok fazla sayıda sokağa atılıyor hem de küçük oldukları için temizlenmeleri zor oluyor.

Çevreye büyük zarar veriyor

Sigara filtreleri yalnızca görüntü kirliliği yaratmıyor. Aynı zamanda ciddi çevre kirliliğine de yol açıyor. Filtrelerin içinde plastik, ağır metaller ve arsenik gibi zehirli maddeler bulunuyor. Bu atıkların önemli bir bölümü sonunda suya karışıyor.

Verilere göre tek bir sigara izmariti bile 1.000 litreye kadar suyu kirletebiliyor. Bu nedenle izmarit meselesi artık yalnızca temizlik değil, doğrudan çevre ve halk sağlığı sorunu olarak görülüyor.

Şirketler artık daha az ödüyor

Tütün üreticileri birkaç yıldır belediyelerin temizlik masrafına katkı yapmak zorunda. Bunun gerekçesi de piyasaya sigarayı süren tarafın aynı zamanda ortaya çıkan atığın sorumluluğunu taşıması.

Ancak sistemde önemli bir açık var. Şirketler yalnızca Hollanda’da satılan sigaralardan kaynaklanan izmaritlerin temizliği için ödeme yapıyor. Oysa ülkede sigara fiyatları yükseldiği için giderek daha fazla kişi sigarayı yurt dışından alıyor. 2024’te tüketilen sigaraların neredeyse yarısının yurt dışından geldiği belirtiliyor. Bu yüzden tütün şirketleri artık toplam masrafın yalnızca yaklaşık yarısını ödüyor.

Belediyeler: Yük sigara içmeyene de biniyor

Belediyeler bu duruma itiraz ediyor. Belediyelerin atık toplama alanındaki temsil kuruluşu NVRD’nin Direktörü Jacolien Eijer, yalnızca Hollanda’da satın alınan sigaralar için ödeme yapılmasının mantıksız olduğunu söylüyor.

Eijer’e göre şirketlere tanınan bu fiilî indirim yüzde 45’e kadar çıktı. Bunun sonucu olarak da temizliğin geri kalan maliyetini vergi mükellefleri ödüyor. Yani sigara içmeyenler de bu faturaya ortak oluyor.

Asıl hedef filtre yasağı

Belediyeler yalnızca daha fazla ödeme istemiyor. Asıl tercihleri, sigara filtrelerinin tamamen kaldırılması. Jacolien Eijer’e göre filtrelerin sağlık açısından da belirgin bir yararı yok. Bu yüzden çevreye bu kadar zarar veren bir ürünün piyasada tutulmasının anlamlı olmadığını savunuyor.

Hollanda geçen hafta filtre yasağına destek verdiğini bir kez daha açıkladı. Böyle bir yasak çıkana kadar da Ekonomi Bakanlığı, temizliğin bütün maliyetinin üreticiler tarafından karşılanmasını istiyor.

Su idareleri de aynı görüşte

Hollanda Su İdareleri Birliği de aynı çizgide. Kurum, ‘kirleten öder’ ilkesini desteklediklerini açıkladı. Açıklamada, çok sayıda izmaritin yağmur suyu ve sokak çöpü yoluyla doğaya karıştığı, bu nedenle üreticileri önlem almaya zorlayacak mali baskının etkili olabileceği belirtildi.

Fair Resource Foundation da mevcut katkıyı yetersiz buluyor. Vakfa göre tütün şirketlerinin ödediği miktar, sektörün elde ettiği dev kârlarla karşılaştırıldığında çok düşük kalıyor. Kuruluş ayrıca belediyelerin şu anda yaptığı temizliğin bile gerçek ihtiyacı tam karşılamadığını, yani fiilî maliyetin açıklanan rakamlardan daha yüksek olduğunu savunuyor.

Tütün şirketleri karşı çıkıyor

Tütün sektörü ise talepleri adil bulmuyor. Sektör derneği VSK’nin Direktörü Jan Hein Sträter, tüm maliyetin üreticilere yüklenmesinin ölçüsüz olacağını savundu. Hatta şirketlerin, mevcut katkıyı daha da düşürmek için itiraz süreci yürüttüğü belirtiliyor.

Sektör, filtre yasağına da kesin biçimde karşı çıkıyor. Sträter’e göre böyle bir adım fiilen sigara yasağı anlamına gelir.

Tütün şirketleri ayrıca asıl sorumluluğun sigara içenlerde olduğunu savunuyor. Onlara göre sorun, izmaritlerin çöp kutusuna atılmasıyla daha etkili biçimde çözülebilir. Belediyeler ise buna kısmen katılıyor ama bunun üreticilerin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını vurguluyor.

Bu nedenle Hollanda’da izmarit tartışması artık yalnızca temizlik masrafı değil, üretici sorumluluğu, çevre kirliliği ve olası filtre yasağı üzerinden büyüyen daha geniş bir siyasi başlığa dönüşmüş durumda.