Casusluk yasasına sert tepki: İstihbarat bir yıl boyunca izleyebilecek

Hollanda’da hazırlanan yeni istihbarat yasası büyük tartışma yarattı. AIVD ve askerî istihbarat servisi MIVD’nin yetkilerini genişleten tasarıya, kurumları denetlemekle görevli iki kurul sert tepki gösterdi.

Nieuwsuur’un haberine göre Yetki Kullanımı İnceleme Komisyonu (TIB) ile İstihbarat ve Güvenlik Hizmetleri Denetim Komisyonu (CTIVD), yeni sistemde istihbarat servislerinin gücünün artırıldığını ancak denetimin aynı ölçüde güçlendirilmediğini düşünüyor.

Hükûmet ise Rusya, Çin, İran ve terör örgütlerinden kaynaklanan tehditlerin değiştiğini, servislerin daha hızlı hareket edebilmesi gerektiğini savunuyor.

İzin üç aydan bir yıla çıkacak

Mevcut sistemde istihbarat servisleri bir kişiyi hacklemek, izlemek veya dinlemek istediğinde her üç ayda bir yeniden izin almak zorunda. Yeni yasayla bu süre önemli ölçüde değişebilir.

Bir örgüt “açık düşman” olarak tanımlanırsa, servisler örgüte bağlı kişileri bir yıl boyunca izleyebilecek. Bu kapsamda Rus hacker grupları, Çinli casuslar veya IŞİD gibi örgütler örnek gösteriliyor.

“Bağlantılı olmak bile yeterli olabilir”

Denetim kurumlarının en büyük itirazlarından biri, kimin bu örgütlerle bağlantılı kabul edileceğinin yeterince açık olmaması. CTIVD Başkanı Hugo Hillenaar, örnek olarak bir üniversiteyi gösterdi. Bir üniversitenin “düşman” olarak sınıflandırılan bir kurumla iş birliği yapması halinde, o üniversitedeki bir çalışanın gerçekten araştırılması gerekip gerekmediğinin ayrıca değerlendirilmemesi mümkün olacak. Üstelik çalışan, üniversitesinin böyle bir kurumla bağlantısından haberdar bile olmayabilir.

Milyonların verisi yapay zekâyla taranabilecek

Yeni yasa, çok büyük veri kümelerinin kullanımını da genişletiyor. Bu veriler deniz altı internet kablolarının dinlenmesinden veya hackerlardan satın alınan veri tabanlarından elde edilebiliyor. Sorun şu ki bu dosyalardaki insanların büyük çoğunluğu herhangi bir casusluk veya terör soruşturmasının hedefi değil.

Denetim kurumları, nüfus araştırmalarından veya büyük şirketlere yapılan siber saldırılardan sızdırılan milyonlarca kişinin verisinin istihbarat servislerinin eline geçebileceği uyarısında bulunuyor.

İnsan bakamadan yapay zekâ bakabilecek

Tasarının en tartışmalı maddelerinden biri de yapay zekâyla ilgili. Bazı büyük veri kümelerinin insanlar tarafından incelenmesine henüz izin verilmemiş olsa bile yapay zekâ sistemleri bu verileri tarayabilecek. Denetim kurumları bunun kişisel verilerin korunması açısından ciddi risk taşıdığını düşünüyor.

Hillenaar, bu tür verilerin sınırsız biçimde soruşturmalarda kullanılmasına veya yabancı istihbarat servisleriyle paylaşılmasına karşı çıktı.

“Denetçileri hiç bu kadar sert görmedim”

Eski AIVD çalışanı ve eski denetçi Bert Hubert, denetim kurumlarının tepkisinin olağanüstü sert olduğunu söyledi. Hubert, kurumların bazı maddelerin Avrupa hukukuyla uyumlu olup olmadığı konusunda bile şüphe duyduğuna dikkat çekti.

Ona göre temel mesele insan haklarının korunması.

Denetim kurumu küçülecek

Yeni yasayla mevcut iki denetim kurumu birleştirilecek ve “İnceleme ve Denetim Kurulu” adı altında tek bir yapı oluşturulacak. Ancak eleştirilere göre bu birleşme denetimi güçlendirmek yerine zayıflatabilir. Yeni sistemde denetim organındaki üye sayısının yaklaşık yüzde 30 azalması planlanıyor.

TIB ve CTIVD, yeni kurulun görevlerini yerine getirebilmesi için yeterli yetki ve kaynağa sahip olacağının garanti edilmediğini belirtiyor.

“Demokrasiyi korurken demokrasi zarar görmesin”

Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz, yeni yasanın açıklanması sırasında gerekli güvencelerin bulunduğunu savunmuştu. Yeşilgöz, Hollanda’nın düşmanlarıyla mücadele ederken hukuk devleti ilkelerine bağlı kalacağını söyledi.

CTIVD Başkanı Hillenaar ise tam da bu konuda uyarıda bulundu. İstihbarat servislerini güçlendirirken korunmak istenen demokratik hukuk düzeninin kendisinin tehlikeye atılmaması gerektiğini vurguladı.

Taslak şu anda kamuoyu görüşüne açık. Denetim kurumları, sert eleştirilerinin nihai yasa metninde değişiklik yapılmasını sağlamasını umuyor.