Avrupa'da emeklilik çıkmazı: Binlerce kişi birikimini alamıyor

Avrupa Birliği'nde farklı ülkelerde çalışarak emeklilik hakkı kazanan milyonlarca kişi, gelecekte ne kadar maaş alacağını hesaplamakta zorlanıyor. Ülkelerin emeklilik sistemleri birbirinden farklı olduğu için çalışanların birikimleri çeşitli fonlara dağılıyor. Bazı kişiler ise yıllar önce kazandıkları emeklilik haklarından haberdar bile olmuyor.

Hollanda kamu yayıncısı NOS'un haberine göre Avrupa'da iş gücünün serbest dolaşımı, giderek büyüyen bir emeklilik sorununu da beraberinde getirdi. Birden fazla ülkede çalışan kişilerin bütün emeklilik haklarını tek yerde görebileceği ortak bir sistem bulunmuyor.

18 bin emekli parasını almıyor

Sorunun boyutunu gösteren en dikkat çekici örneklerden biri Hollanda'da yaşanıyor.

Ülkenin en büyük emeklilik fonlarından ABP'de, emeklilik yaşına gelmesine rağmen birikimlerini almayan yaklaşık 18 bin kişi bulunuyor. Bunların arasında Hollanda'da çalıştıktan sonra ülkelerine dönen yabancılar ile yurt dışına taşınan Hollandalılar da var.

ABP'nin açıklamasına göre fon, bu kişileri bulmak için kendiliğinden araştırma yapamıyor. Emeklilik mevzuatı ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallar, kurumlar arasında bilgi paylaşımını kısıtlıyor.

Bu nedenle hak sahipleri, yıllar önce Hollanda'da çalışırken kazandıkları emeklilik haklarından yararlanamayabiliyor.

Almanya'da çalışanların da sorunu

Sorun yalnızca düşük gelirli çalışanları etkilemiyor.

Maastricht Üniversitesi Finansal Hizmetler Profesörü ve emeklilik araştırmaları kuruluşu Netspar'ın Direktörü Lisa Brüggen de benzer bir güçlük yaşadığını anlattı.

Alman akademisyen, hayatının bir bölümünü Almanya'da geçirdiği için Hollanda'dan tam devlet emekliliği (AOW) alamayacak. Buna karşılık Almanya'da kazandığı emeklilik hakları bulunuyor.

Ancak iki ülkedeki emeklilik hesaplamaları farklı olduğu için toplam gelirini belirlemekte zorlanıyor.

Brüggen, "Hollanda'daki emeklilik portalında gördüğüm rakamlarla Almanya'dakileri doğrudan toplayamıyorum. Çünkü bu tutarlar farklı yöntemlerle hesaplanıyor" dedi.

İnşaat, taşımacılık ve gastronomi çalışanları risk altında

Avrupa Komisyonunun verilerine göre ülkeler arasında en fazla hareketlilik inşaat, gastronomi ve taşımacılık sektörlerinde görülüyor.

Bu sektörlerde ücretlerin görece düşük olması, çalışanların emeklilik döneminde yoksulluk riskiyle karşılaşmasına yol açabiliyor.

Örneğin Polonya, Romanya ve İspanya'dan Hollanda'ya çalışmaya gelen birçok kişi, yıllar sonra kendi ülkesine dönüyor. Hollanda'da kazandıkları emeklilik hakları ise ülkede kalıyor.

Radboud Üniversitesi araştırmacısı Jelle Lössbroek, iş gücü göçmenlerinin eski işverenlerini ve emeklilik fonlarını yıllar sonra bulmasının büyük bir sorun olduğunu belirtti.

Lössbroek, bu durumdan etkilenenlerin sayısının önümüzdeki yıllarda önemli ölçüde artacağı uyarısında bulundu.

Avrupa çapında ortak sistem kuruluyor

Sorunun çözümü için 'Find Your Pension' adı verilen Avrupa çapında bir emeklilik bilgi platformu geliştiriliyor.

Sistemin amacı, farklı ülkelerde çalışanların hangi ülkede ne kadar emeklilik hakkı kazandığını ve bu parayı nasıl alabileceğini tek bir yerden öğrenmesini sağlamak.

Ancak Hollanda henüz platforma katılmadı. Sosyal İşler Bakanlığı, güvenli veri paylaşımının sağlanabilmesi için emeklilik yasasında değişiklik yapılması gerektiğini açıkladı.

Hollanda'nın sisteme 2028'den önce katılması beklenmiyor. Siyasi ve yasal süreçlerde yaşanabilecek gecikmeler nedeniyle bu tarihin daha da ertelenmesi mümkün.

10 yıldır geliştiriliyor ama hâlâ çalışmıyor

Avrupa çapındaki platformun kendisi de ciddi sorunlarla karşı karşıya.

Find Your Pension projesinin yöneticilerinden Claudia Wegner-Wahnschaffe, sistem üzerinde on yılı aşkın süredir çalışıldığını belirtti.

Ancak platform şu anda yalnızca Belçika ve Fransa'dan kişisel emeklilik bilgilerine erişim sağlamayı hedefleyen sınırlı bir yapıya sahip. Bu iki ülkedeki bilgileri görüntülemeye çalışan kullanıcılar bile teknik sorunlarla karşılaşıyor.

Proje yönetimi, bu sorunların nedenini henüz açıklayamıyor.

Avrupa Birliği'nin ulusal emeklilik sistemleri üzerinde doğrudan düzenleme yetkisinin bulunmaması da ortak sistemin kurulmasını zorlaştırıyor.

Uzmanlara göre mevcut durum, özellikle Avrupa'nın farklı ülkelerinde uzun yıllar çalışmış göçmenler için önemli bir risk oluşturuyor. Emeklilik hakları ortadan kalkmasa bile bunların nerede bulunduğunu öğrenmek ve ödemeleri talep etmek kişilerin kendi sorumluluğunda kalıyor.