Yeni Kaledonya’da Fransa yanlıları güç kazandı

Fransız sömürgesi Yeni Kaledonya’da yapılan eyalet seçimlerinde bağımsızlık karşıtı partiler güç kazandı. Geçici sonuçlara göre seçim, bölgenin gelecekteki statüsü için Fransa ile yürütülecek yeni görüşmeler açısından kritik önem taşıyor.

2019’dan bu yana yapılan ilk eyalet seçimi, sıkı güvenlik önlemleri altında ve sakin bir atmosferde gerçekleşti. Katılım oranı yüzde 63,71 oldu. Önceki seçimde bu oran yüzde 66,50 seviyesindeydi.

Fransa’da kalmayı savunan blok birinci çıktı

Başkent Noumea’nın da içinde yer aldığı Güney Eyaleti’nde, bağımsızlığa karşı çıkan iki ana parti Les Loyalistes ve Le Rassemblement’in ortak listesi yaklaşık yüzde 50 oy aldı.

Bu sonuca göre Fransa yanlısı blokun Yeni Kaledonya Kongresi’nde 54 sandalyenin 24’ünü kazanması bekleniyor. Blok, sandalye sayısını 19’dan 24’e çıkararak en büyük grup hâline geldi. Ancak mutlak çoğunluk için gereken 28 sandalyeye ulaşamadı.

Bağımsızlık yanlıları çoğunluğu koruyor ama bölünmüş durumda

Bağımsızlık yanlısı partilerin Kongre’de toplam 26 sandalyeyi koruması bekleniyor. Bu sonuçta, bağımsızlık hareketinin güçlü olduğu Kuzey Eyaleti’ndeki destek belirleyici oldu.

Ancak bu sandalyeler üç ayrı liste arasında bölünecek. Ana bağımsızlık yanlısı hareket FLNKS’nin 16, UNI-Palika’nın 7, Dynamique Autochtone’un ise 3 sandalye alacağı tahmin ediliyor.

2019’da Wallis ve Futuna kökenli topluluğun çıkarlarını temsil etmek için kurulan Eveil Oceanien’in de 4 sandalye kazanması bekleniyor. Ilımlı bağımsızlık karşıtı partiler ise kayıtlı seçmenlerin yüzde 5’i barajını geçemediği için temsil hakkı elde edemedi.

Seçim 2024 protestolarından sonra yapıldı

Yaklaşık 192 bin 500 seçmen, Yeni Kaledonya’nın üç eyalet meclisi için 76 temsilciyi belirlemek üzere sandığa gitti. Bu temsilcilerden 54’ü, bölgenin ana yönetim organı olan Kongre’de görev yapacak.

Kongre, yerel yasaları çıkarma yetkisine sahip tek kurum. Kongre üyeleri daha sonra Yeni Kaledonya’nın yürütme organı olan kolektif hükûmetin en fazla 11 üyesini seçecek.

Seçim, 2024’te yaşanan protestoların ardından yakından izlendi. O dönemde oy hakkına ilişkin değişiklik planı büyük protestolara yol açmış, 14 kişi hayatını kaybetmişti. Maddi zararın 2 milyar avroyu aştığı tahmin edilmişti.

Fransa, seçim süreci için bölgeye yaklaşık 2 bin 400 güvenlik görevlisi gönderdi. Bu güçlerin temmuz ortasına kadar bölgede kalması bekleniyor.

Gelecek statüsü hâlâ tartışmalı

Seçim, bağımsızlık yanlısı ana hareketin Fransa ile hazırlanan yeni anlaşma taslağını reddetmesinin ardından yapıldı.

Bougival Anlaşması olarak bilinen taslak, bir Kaledonya devleti ve Fransız Anayasası’na işlenecek Kaledonya vatandaşlığı öngörüyordu. Ancak tam bağımsızlık için gelecekte yeni referandum yapılmasını dışladığı için bağımsızlık yanlısı partilerin tepkisini çekti.

Yeni Kaledonya’da bağımsızlık için 2018, 2020 ve 2021’de üç referandum düzenlenmişti. Üçünde de Fransa’da kalma yönünde çoğunluk çıkmıştı. Ancak bağımsızlık yanlıları, Covid-19 salgını sırasında yapılan üçüncü oylamayı boykot etmişti.

Oy hakkı en hassas başlıklardan biri

Bağımsızlık desteği özellikle yerli Melanezyalı Kanak nüfus içinde güçlü kalmayı sürdürüyor.

Mayısta kabul edilen bir yasayla, daha önce oy kullanamayan yaklaşık 10 bin 575 bölgede doğmuş seçmen listeye eklendi. Bunlar arasında, ağırlıklı olarak Kanaklar için geçerli olan geleneksel medeni statüye sahip 4 binden fazla kişi de bulunuyor.

Buna rağmen seçim sistemi hâlâ Yeni Kaledonya’nın en hassas konularından biri. 1998 Noumea Anlaşması’yla eyalet seçimlerinde kullanılacak seçmen listeleri dondurulmuştu. Paris’ten bölgeye kademeli yetki devrini düzenleyen bu anlaşma, yıllarca siyasal dengenin temelini oluşturdu.

Ancak oy hakkının genişletilmesi tartışması 2024’te büyük protestoları tetiklemişti. O dönemde uzun süredir bölgede yaşayan binlerce yerli olmayan kişiye oy hakkı verilmesi planlanıyordu.

Fransa Başbakanı Sébastien Lecornu, Yeni Kaledonya’nın geleceğine ilişkin görüşmelerin gelecek ay yeniden başlayacağını ve yıl sonuna kadar anlaşmaya varılmasının hedeflendiğini açıkladı.