Fransa’da kadmiyum düzenlemesi Meclis’ten geçti

Fransa’da Ulusal Meclis, tarımda kullanılan fosfatlı gübrelerdeki kadmiyum oranlarını daha sıkı sınırlara çekmeyi amaçlayan yasa tasarısını kabul etti. Zehirli bir ağır metal olan kadmiyuma maruz kalmanın azaltılmasını hedefleyen tasarı, hükûmetin itirazına rağmen 22’ye karşı 144 oyla Meclis’ten geçti.

Düzenleme, gübrelerde izin verilen kadmiyum seviyelerinin daha hızlı düşürülmesini öngörüyor. Ancak hükûmet, bu hızın Fransız tarımının rekabet gücünü zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.

“Kadmiyuma fazla maruz kalıyoruz”

Ekolojiden sorumlu Bakan Yardımcısı Mathieu Lefèvre, Fransız toplumunun kadmiyuma Avrupa’daki komşularına göre daha fazla maruz kaldığını kabul etti. Ancak Lefèvre, tasarıdaki düşüş takviminin gerçekçi olmadığını savundu.

Lefèvre’ye göre bu düzenleme, Fransa’nın gıda egemenliğini de riske atabilir.

Fransa Sağlık Güvenliği Ajansı ANSES’in raporuna göre, kadmiyuma maruz kalmanın başlıca kaynaklarından biri gıda. Özellikle buğday ve pirinç gibi temel ürünler risk taşıyor.

Uzun süreli kadmiyum maruziyeti kanser, böbrek hasarı, üreme sağlığı sorunları ve kemik kırılganlığıyla ilişkilendiriliyor. 2025 verilerine göre Fransa’da nüfusun neredeyse yarısı önerilen güvenlik eşiklerinin üzerinde kadmiyuma maruz kaldı.

Fas fosfatı tartışması

Meclis’teki oylama, Fransa tarımında kullanılan kadmiyumun kaynağına ilişkin tartışmayı da büyüttü. Kadmiyumun önemli bir bölümü, fosfatlı gübrelerden geliyor. Bu gübrelerin ham maddesinin büyük kısmı ise Fas’taki fosfat yataklarından elde ediliyor.

Mediapart’ın nisan ayında yayımladığı araştırmaya göre, bu tedarik zinciri Fransa ile Fas arasındaki ilişkiler açısından da tartışmalı bir başlık hâline geldi. Araştırmada, Fransız Kalkınma Ajansı’nın 2025’te Fas’ın kamuya ait gübre devi OCP’ye sağladığı 350 milyon avroluk krediye dikkat çekildi.

Bu kredi, ajansın tarihinde verdiği en büyük devlet dışı finansman olarak kayıtlara geçti. Krediyle OCP’nin yenilenebilir enerji ve deniz suyunu arıtma projeleri üzerinden karbonsuzlaşmasına destek verilmesi amaçlandı.

Ancak ANSES raporunun ardından bu finansman daha yakından incelenmeye başladı. Ajans, Fransa’da satılan gübrelerde kullanılan fosfat kayasının ağırlıklı olarak Fas’taki tortul yataklardan geldiğini ve bu kaynakların ciddi düzeyde kadmiyum içerdiğini belirtti.

Yeşillerden sağlık uyarısı

Tasarıyı hazırlayan isimlerden Yeşil milletvekili Benoît Biteau, Fas fosfatına bağımlılığın doğrudan sağlık sonuçları olduğunu savundu.

Biteau, Mediapart’a yaptığı açıklamada, Fransa’daki kadmiyum maruziyetinin başka ülkelere kıyasla iki ila üç kat daha yüksek olduğunu söyledi. Bunun nedenini de “Fas yataklarından gelen fosfatlı gübrelere bağımlılık” olarak açıkladı.

Fransız Kalkınma Ajansı ise OCP’ye verilen krediyi savundu. Ajans, OCP’nin Avrupa Birliği’ne ihraç ettiği gübrelerin artık düşük kadmiyumlu olarak etiketlendiğini belirtti. Buna göre söz konusu ürünlerde kadmiyum seviyesi kilogram başına 20 miligramın altında. Bu oran hem AB sınırlarının hem de ANSES tavsiyelerinin altında bulunuyor.

Krediye içeriden uyarı gelmiş

Mediapart’ın aktardığına göre, Fransız Kalkınma Ajansı içinde hazırlanan bir risk değerlendirmesi, kurumun Fas’a yönelik finansal maruziyetinin zaten yüksek olduğu uyarısında bulundu.

Ayrıca 2025’te bir ajans çalışanının kadmiyumla ilgili risklere dikkat çektiği, ancak üst yöneticilere ve teknik uzmanlara iletilen uyarıların dikkate alınmadığını yazdığı belirtildi.

Buna rağmen kredi onaylandı ve ödemenin bir bölümü yapıldı. Finansmanın ayrıntıları net değil. Fransız Kalkınma Ajansı, bankacılık sırrı gerekçesiyle detay paylaşmıyor. Ajansın kendi verilerine göre, Nisan 2026’ya kadar 200 milyon avro ödeme yapıldı.

“Gübre üretimine değil, dönüşüme destek”

Krediyi savunanlar ise finansmanın amacının gübre üretimini artırmak olmadığını belirtiyor. Fransız Kalkınma Ajansı Yönetim Kurulu’nda yer alan merkezci milletvekili Frédéric Petit, sağlanan kaynağın “gübre üretimini finanse etmediğini” söyledi.

Petit’ye göre kredi, Fas’ın en büyük sera gazı salımı yapan şirketlerinden birinin karbonsuzlaşmasına ve su yönetimini iyileştirmesine destek vermeyi amaçlıyor.

Ancak Meclis’te kabul edilen kadmiyum tasarısı, Fransa’da tarım, halk sağlığı, dış ticaret ve Fas’la ekonomik ilişkiler arasındaki gerilimi yeniden görünür hâle getirdi. Tasarının bundan sonraki yasama sürecinde hükûmetle Meclis arasında yeni bir siyasi tartışma yaratması bekleniyor.