Fransa’da IŞİD’in Ezidi soykırımı davası başladı

Fransa’da, IŞİD’in Ezidilere yönelik saldırılarına ilişkin tarihi bir dava başladı. Paris’te görülen dosya, Fransa’nın ilk kez Irak ve Suriye’de Ezidi toplumuna karşı işlenen suçları ‘soykırım’ başlığı altında ele aldığı dava oldu.

Sanık, Fransız vatandaşı Sabri Essid. Essid’in 2018’de Suriye’de öldüğü sanılıyor. Ancak ölümüne dair resmî bir doğrulama bulunmadığı için yargılama gıyabında sürüyor. Dava cuma gününe kadar devam edecek.

Suçlama çok ağır

Toulouse doğumlu Essid’in 2014’te Suriye’de IŞİD’e katıldığı belirtiliyor. Soruşturmaya göre önce üst düzey bir IŞİD yöneticisinin korumalığını yaptı, ardından örgütün iç güvenlik ve istihbarat biriminde görev aldı.

Essid hakkında, 2014 Ağustos ile 2016 arasındaki döneme ilişkin soykırım, insanlığa karşı suç ve bu suçlara ortaklık suçlamaları yöneltildi.

Dosyada mağdur olarak dört Ezidi kadın ile yedi çocuk yer alıyor.

Kadınlar ağır şiddeti anlattı

Soruşturma dosyasına göre kadınlar esaret altında suya, yiyeceğe, sağlık hizmetine ve özgürlüğe erişemedi. Aynı zamanda sürekli cinsel saldırıya uğradıklarını anlattılar. Kadınların ifadelerine göre kendilerine bir insan gibi değil, alınıp satılan bir eşya gibi davranıldı.

Davayı takip eden hak savunucularına göre bu dosya, yaşanan vahşetin yalnızca küçük bir bölümünü kapsıyor. Çünkü aynı kadınlar esaret boyunca birden fazla IŞİD mensubunun elinde tutuldu.

Bu nedenle görülen dava, bütün suçların hesabını sormaya yetmese de yaşananların adını koymak ve mağdurların sesini duyurmak açısından önemli görülüyor.

Ezidilere yönelik planlı saldırı

IŞİD, 2014’te Irak’ın kuzeyinde ilerlerken Ezidi toplumunu doğrudan hedef aldı. Binlerce Ezidi erkek öldürüldü. Kadınlar ve kız çocukları kaçırıldı, köleleştirildi.

Bu saldırılarda 5 binden fazla kişinin öldüğü, 400 binden fazla kişinin de evini terk etmek zorunda kaldığı belirtiliyor. Binlerce Ezidi kadın ve çocuğun ise hâlâ kayıp olduğu ya da esir tutulduğunun düşünüldüğü aktarılıyor.

Birleşmiş Milletler soruşturması da daha önce IŞİD’in Ezidilere karşı dinî kimlikleri nedeniyle soykırım işlediğine dair açık ve güçlü kanıt bulunduğunu açıklamıştı.

Uluslararası mahkeme değil, ulusal yargı devrede

Uluslararası Ceza Mahkemesi bu suçlarla ilgili bir soruşturma açmadı. Bunun başlıca nedeni, olaydaki üst düzey IŞİD yöneticilerinin büyük bölümünün mahkemenin yetki alanına giren ülkelerin vatandaşı olmaması.

Bu nedenle Ezidi mağdurlar için adalet arayışında ulusal mahkemeler öne çıktı. Almanya, İsveç, Hollanda ve Belçika’da da benzer davalar görüldü. Fransa ise bu dosyayla birlikte ilk kez Ezidilere yönelik saldırıları soykırım suçlamasıyla mahkemeye taşımış oldu.

Fransa’da yaklaşım değişti

Fransa uzun süre IŞİD’e katılan vatandaşlarını daha çok terör suçlamalarıyla yargıladı. Soykırım ve insanlığa karşı suç başlıkları daha geri planda kaldı.

Ancak yıllar süren hukuk mücadelesinin ardından bu yaklaşım değişmeye başladı. Özellikle Ezidi kadınların tanıklıkları, bazı Fransız vatandaşlarının yalnızca örgüte katılmakla kalmadığını, köleleştirme ve sistematik şiddet düzeninin parçası olduğunu ortaya koydu.

Essid’in geçmişi eskiye dayanıyor

Sabri Essid’in cihatçı çevrelerle bağı IŞİD’e katılmadan çok önce başladı. Genç yaşta radikalleştiği, daha sonra 2015 Paris saldırılarının sorumluluğunu üstlenen isimlerden Fabien Clain’ın etkisinde kaldığı belirtiliyor.

2006’da Irak’a geçmeye çalışırken Suriye’de yakalandı. Fransa’ya iade edildi ve 2009’da terör eylemi hazırlığıyla bağlantılı suç örgütü üyeliğinden hapis cezası aldı. Serbest kaldıktan sonra vinç operatörü olarak çalıştı.

Daha sonra 2012’de Toulouse ve Montauban saldırılarını yapan Mohamed Merah ile yakınlaştı. İki isim, aile bağları nedeniyle üvey kardeş hâline geldi.

Fransız istihbaratının takibine rağmen Essid, 2014 Şubatında ailesiyle birlikte Suriye’ye gitti.

Propaganda videosunda da görüldü

Soruşturmacılara göre Essid, 10 Mart 2015’te yayımlanan bir IŞİD propaganda videosunda da yer aldı. Videoda 11 yaşındaki üvey oğlunun, İsrail ajanı olarak tanıtılan 19 yaşındaki bir rehineyi vurduğu görüldü.

Essid’in de bu videoda İsraillilere tehditler savurduğu belirtildi. Soruşturmacılara göre video, Essid’in elinde tutulan Ezidi kadınları korkutmak için de kullanıldı. Bazı mağdurlar daha sonra görüntüdeki kişinin Essid olduğunu teşhis etti.

Ölümü hâlâ belirsiz

Essid’in nasıl öldüğüne dair farklı anlatımlar bulunuyor. Ele geçirilen IŞİD kayıtlarında adı 2018 Ocak ayında 'şehit' olarak geçti. Eşi, 4 Şubat 2018’de örgütten kopan eski IŞİD üyeleri tarafından infaz edildiğini söyledi. Başka bir propaganda anlatımında ise mayına bastığı öne sürüldü.

Ancak bu iddiaların hiçbiri resmî olarak doğrulanmadı. Bu yüzden Fransız mahkemeleri onu hâlâ firari kabul ediyor.

Yeni davalar da yolda

Fransa’da önümüzdeki yıl Suriye’den dönen 36 yaşındaki bir Fransız kadın da terör suçlamalarının yanı sıra insanlığa karşı suçlara ortaklıkla yargılanacak. Sonia Mejri, temyiz başvurusunun reddedilmesinin ardından Paris’te soykırım suçlamasıyla yargılanacak ilk Fransız kadın olacak. Hakkındaki suçlama, 2015’te bir Ezidi genç kızı köleleştirmek.

Bu dosyalar, Fransa’da IŞİD’e katılan bazı kadınların uzun süre yalnızca mağdur olarak görülmesine de yeni bir tartışma getirdi. Soruşturmalar ilerledikçe, bazı kadınların da kurulan şiddet düzeninde aktif rol oynadığı iddiası güç kazandı.

Ezidiler için adalet arayışı sürüyor

Paris’te başlayan dava, Ezidi toplumu için yalnızca bir mahkeme süreci değil. Aynı zamanda yıllardır süren adalet arayışının bir parçası.

Çünkü 2014 ile 2016 arasında yaşananlar, Ezidiler için sadece kitlesel katliam değil, planlı bir yok etme siyaseti olarak görülüyor. Fransa’daki bu dava da tam olarak bunu yargının diliyle kayda geçirmeye çalışıyor.