Fransa klordekon skandalında sorumluluğu kabul etti

Fransa’da milletvekilleri, Karayipler’deki denizaşırı topraklar Martinik ve Guadeloupe’ta yıllarca kullanılan klordekon adlı zehirli pestisit nedeniyle devletin kısmi sorumluluğunu kabul etti.

Parlamentonun alt kanadında 3 Haziran Salı günü oy birliğiyle kabul edilen tasarı, Fransa devletinin bu iki bölgede yaşanan sağlık, çevre, ekonomik ve toplumsal zararda payı olduğunu kabul ediyor. Senato da daha önce aynı yönde tutum almıştı.

Klordekon, Kepone markasıyla da bilinen son derece kalıcı bir pestisit. Madde, 1972’den 1993’e kadar Guadeloupe ve Martinik’te muz plantasyonlarında zararlı böceklerle mücadele için yaygın şekilde kullanıldı. Fransa, bu maddeyi ana karada 1990’da yasakladı. Ancak Karayipler’de kullanımına 1993’e kadar izin verildi.

Toprak ve su temizlenecek

Yeni yasa, Fransa’ya klordekonla kirlenen toprak ve suyu temizleme hedefi yüklüyor. Tasarı ayrıca Guadeloupe ve Martinik’te bu kirlilikten etkilenen tüm mağdurların tazmin edilmesini amaçlıyor.

Fransa Sağlık Güvenliği Ajansı ANSES’in atıf yaptığı araştırmalara göre, Martinik ve Guadeloupe’ta yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 90’ı klordekonla temas etmiş durumda.

Klordekonun prostat kanseriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Martinik ve Guadeloupe, prostat kanseri oranlarının dünyada en yüksek olduğu bölgeler arasında yer alıyor. Madde ayrıca mide ve pankreas kanseriyle de ilişkilendiriliyor.

ANSES’e göre araştırmalar, klordekonun sinir sistemi, üreme sağlığı, hormonal sistem ve kalp dâhil bazı organların işleyişi üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteriyor.

Uyarılar yıllar önce yapılmıştı

Dünya Sağlık Örgütü’nün 1979 tarihli raporunda, klordekonun fareler ve sıçanlarda kanserojen olduğu belirtilmişti. Raporda, maddenin insanlar için de kanser riski taşıyabileceği değerlendirilmişti.

2009’da Kalıcı Organik Kirleticilere İlişkin Stockholm Sözleşmesi kapsamında klordekonun kullanımı dünya genelinde yasaklandı.

Buna rağmen Guadeloupe ve Martinik’te toprağın ve su kaynaklarının uzun süreli biçimde kirlenmiş olması, yıllardır Fransa’da büyük bir çevre ve sağlık skandalı olarak görülüyor.

“Güveni onarmaya yardım edecek”

Martinikli yetkili Serge Letchimy, oylamayı memnuniyetle karşıladı. Letchimy, kararın “gerçeği ayaklar altına alan, suçluları aklayan ve mağdurları küçümseyen bir sistemi kırmak” anlamına geldiğini söyledi.

Tasarıyı sunan Guadeloupelu Sosyalist milletvekili Elie Califer de metnin önemli bir adım olduğunu belirtti. Califer, “Bu uzlaşma metni, derinden zarar görmüş güveni yeniden tesis etmeye yardım edecek” dedi.

Ancak Califer’e göre onarım sürecinin tamamlanması için daha fazla çalışma gerekiyor.

Guadeloupelu milletvekili Olivier Serva ise karardan tamamen memnun olmadığını söyledi. Serva, “Ama devletin başlangıçta kısmi sorumluluğunu bile kabul etmek istemediği düşünülürse, önemli bir yol katettik” dedi.

Ceza soruşturması yeniden açılabilir

Klordekon skandalıyla ilgili ceza dosyası da yeniden gündeme gelebilir. Paris Temyiz Mahkemesi, bu ay içinde soruşturmanın tekrar açılıp açılmayacağına karar verecek.

Paris’teki soruşturma hâkimleri, 3 yıldan uzun süre önce dosyayı kapatmıştı. Gerekçe olarak, olası mahkûmiyetler için çok fazla zaman geçmiş olması gösterilmişti.

Sömürgecilik ve eşitsizlik tartışması

Klordekon oylaması, Fransa’da sömürgecilik geçmişi ve denizaşırı topraklarla kurulan ilişki üzerine yürüyen tartışmaların da parçası oldu.

Alt kanat, geçen hafta kölelik kaldırılmış olmasına rağmen hukuk sisteminde varlığını sürdüren eski kölelik düzenlemelerinin yürürlükten kaldırılmasını da desteklemişti.

Uzman tahminlerine göre, 17. ve 19. yüzyıllar arasında Fransız limanlarından kalkan gemiler, Afrika’dan 1 milyondan fazla kadın, erkek ve çocuğu zorla köleleştirilmek üzere taşıdı. Bu insanların önemli bir bölümü Fransa’nın Karayip kolonilerindeki plantasyonlarda çalıştırıldı.

Hak savunucuları, kölelik mirasının bugün hâlâ ana kara Fransa ile eski kolonilerden denizaşırı topraklara dönüşen bölgeler arasındaki eşitsizliklerde ve ırkçılıkta sürdüğünü savunuyor.

Klordekon yasası, bu nedenle yalnızca bir çevre ve sağlık düzenlemesi olarak değil, aynı zamanda Fransa’nın tarihsel sorumluluğuyla yüzleşmesi açısından da önemli görülüyor.