Savaş gökyüzünü de vurdu: Uçaklar değil bilet fiyatları uçuyor

İran savaşının küresel siyaseti ve ekonomiyi derinden sarstığı bu dönemde havayolu ulaşımı da ağır bir darbe aldı. Dünyanın en kritik petrol ihracat güzergâhındaki deniz taşımacılığını felce uğratan çatışma, petrol fiyatlarını hızla yukarı çekerken jet yakıt maliyetleri de katlandı. Bazı güzergâhlarda uçak bileti fiyatları tavan yaparken sektörde derin bir seyahat durgunluğu endişesi baş gösterdi.

Üç havayolundan aynı gün zam kararı

Avustralya merkezli Qantas, İskandinavya merkezli SAS ve Yeni Zelanda merkezli Air New Zealand, salı günü bilet fiyatlarını artırdıklarını duyurdu. Her üç şirket de kararın ardında yakıt maliyetlerindeki sert yükselişin yattığını belirtti.

Air New Zealand'ın açıklamasına göre saldırılar öncesinde varil başına 85-90 dolar arasında seyreden jet yakıt fiyatları, 150-200 dolar bandına fırladı. Şirket, belirsizliği gerekçe göstererek 2026 malî yıl beklentilerini de askıya aldı.

Air New Zealand iç hat ekonomi sınıfına 10 Yeni Zelanda doları (yaklaşık 6 ABD doları), kısa mesafeli dış hat seferlerine 20, uzun mesafelere ise 90 Yeni Zelanda doları zam uyguladı. Yakıt maliyetleri yüksek seyretmeye devam ederse ek düzenlemelerin gündeme gelebileceği de vurgulandı.

SAS ise Reuters'a yaptığı açıklamada "Bu büyüklükteki artışlar, istikrarlı operasyonları sürdürebilmek için harekete geçmeyi zorunlu kılıyor" diyerek geçici fiyat düzenlemesi uyguladığını bildirdi.

Sorun sadece fiyat değil, yakıt bulunabilirliği de tehlikede

Lufthansa ve Ryanair dâhil birçok Avrupalı ve Asyalı havayolu, yakıt alımlarının bir bölümünü sabit fiyatlarla güvence altına alan hedge uygulamalarıyla kendini korumaya çalışıyor. İlk çeyrek için alımlarının yüzde 80'inden fazlasını önceden sabitlemiş olan Finnair ise asıl tehlikenin başka bir yerde olduğuna dikkat çekti: Çatışma uzarsa fiyatın ötesinde yakıt arzı da riske girebilir.

Finnair sözcüsü "Uzayan bir kriz, yakıtın fiyatını değil arzını da en azından geçici olarak etkileyebilir" dedi ve bu senaryonun henüz gerçekleşmediğini ekledi. Öte yandan Kuzey-Batı Avrupa'ya önemli miktarda jet yakıtı ihraç eden Kuveyt'te üretim kısıntısına gidildiği bildirildi.

Dubai'de uçaklar bekleme menziline alındı

Bölgedeki gerilimin boyutu, salı günü Dubai'ye iniş yapacak uçakların olası füze tehdidi nedeniyle kısa süreliğine havada bekletilmesiyle bir kez daha gözler önüne serildi. Flightradar24'ün X üzerinden paylaştığı bilgiye göre uçaklar sonunda piste inebildi.

Havayolları rotayı Avrupa'ya çeviriyor

Qantas, bilet zamlarının yanı sıra kapasitesinin bir bölümünü Avrupa güzergâhlarına kaydırmayı değerlendirdiğini açıkladı. İnsansız hava araçları ve füze ateşi nedeniyle Orta Doğu üzerinden uçuşlar giderek zorlaşıyor.

Hong Kong merkezli Cathay Pacific, mart ayında Londra ve Zürih seferlerine ek uçuşlar eklediğini duyururken Hong Kong Airlines perşembe gününden itibaren yakıt sürşarjlarını yüzde 35,2'ye varan oranlarda artıracağını bildirdi. En sert artış Hong Kong ile Maldivler, Bangladeş ve Nepal arasındaki seferlere uygulandı.

British Airways'in sahibi IAG ise yakın dönem için yeterli güvenceye sahip olduğunu ve fiyat değişikliği planlamadığını açıkladı. Ancak British Airways, süregelen belirsizlik gerekçesiyle Abu Dhabi seferlerini öne çektiğini ve 11 Nisan'a kadar planlanmış tüm uçuşları yıl sonuna kadar iptal ettiğini duyurdu.

Trump'ın açıklamasıyla piyasalar nefes aldı

ABD Başkanı Donald Trump'ın pazartesi günü savaşın yakında sona erebileceğini söylemesinin ardından petrol fiyatı 119 dolarlık zirveden yaklaşık 90 dolara geriledi. Havayolu hisseleri de satış dalgasının ardından toparlanmaya başladı.

Avrupa piyasalarının açılışında havayolu hisseleri yüzde 4 ile 7 arasında değer kazandı. Asya'da Qantas yüzde 0,5, Korean Air yüzde 3, Cathay Pacific ise yüzde 3,6 yükseldi. Buna karşılık Delta, United, Southwest ve American Airlines başta olmak üzere büyük ABD havayolları yüzde 2-4 arasında değer kaybetti. ABD'li şirketlerin hedge uygulamalarına daha az başvurması, hisselerini petrol dalgalanmalarına karşı kırılgan kılıyor.

Daralan hava sahası küresel turizmi köşeye sıkıştırıyor

Yükselen yakıt maliyetlerinin yanında giderek daralan hava sahası da küresel turizm sektörünü tehdit ediyor. Pilotlar güzergâhlarını çatışma bölgelerinden uzak tutmak için rotalarını yeniden çizerken popüler hatlardaki kapasite hızla tükeniyor.

Havacılık veri şirketi Cirium'a göre Emirates, Qatar Airways ve Etihad, Avrupa-Asya yolcu trafiğinin yaklaşık üçte birini tek başına taşıyor. Avrupa'dan Avustralya, Yeni Zelanda ve yakın Pasifik adalarına giden yolcuların yarısından fazlası da bu üç havayoluna ait.

Avrupalı şirketler, Ukrayna savaşının kapattığı Rus hava sahasının ardından zaten daha uzun güzergâhlara mahkûm olmuştu. Şimdi Orta Doğu'daki çatışmayla birlikte kullanılabilir hava sahası iyice daralıyor ve operasyonlar her geçen gün zorlaşıyor.