Alzheimer tanısında çığır açıcı gelişme

Alzheimer hastalığı çoğu zaman geç evrede teşhis ediliyor. Bu da hem ilaçların hem de yaşam tarzı değişikliklerinin etkisini sınırlıyor. Uluslararası bir araştırma ekibi, bu tabloyu değiştirebilecek önemli bir yöntem geliştirdi. Bilim insanları, parmak ucundan alınan tek damla kanla Alzheimer’ın erken evrelerine işaret eden biyolojik göstergelerin belirlenebildiğini açıkladı.

Evde uygulanabiliyor

Yeni yöntemde kan, parmak ucundan alınarak özel bir karta damlatılıyor ve kurutuluyor. Örnekler, soğutma ya da ön işlem gerektirmeden laboratuvara gönderilebiliyor. Araştırmacılar, kısa bir bilgilendirme sonrası katılımcıların testi kendi başlarına uygulayabildiğini belirtiyor.

Klinik testlere alternatif olabilir

Bugüne kadar Alzheimer’a özgü değişiklikler çoğunlukla beyin omurilik sıvısı analizi ya da pahalı görüntüleme yöntemleriyle saptanıyordu. Daha yeni kan testleri ise damardan kan alımı, soğuk zincir ve uzman personel gerektiriyor. Bu durum, özellikle kırsal bölgelerde ve düşük gelirli ülkelerde erişimi zorlaştırıyor. Parmak ucundan yapılan test, bu engelleri azaltma potansiyeli taşıyor.

Çalışmanın sonuçları

Araştırmada 337 kişi incelendi. Kurutulmuş kan örneklerinde Alzheimer’la ilişkili proteinler ölçüldü. Özellikle p-tau217 adlı protein öne çıktı. Sonuçlara göre, parmak ucundan alınan örneklerle elde edilen değerler, damardan alınan kanla büyük ölçüde örtüştü. Test, Alzheimer’a özgü beyin değişikliklerini yüzde 86 doğrulukla tespit etti. Beyindeki iltihaplanma ve sinir hücresi hasarını gösteren diğer biyobelirteçler de güvenilir biçimde ölçülebildi.

Hastalık yükü artıyor

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada şu anda 57 milyondan fazla demans hastası bulunuyor. Her yıl yaklaşık 10 milyon yeni vaka ekleniyor. Vakaların yaklaşık yüzde 70’i Alzheimer kaynaklı. Mevcut gidişat sürerse 2030’da hasta sayısının 78 milyona ulaşması bekleniyor.

Araştırmalar için de dönüm noktası

Uzmanlara göre test, yalnızca tanı açısından değil, bilimsel çalışmalar için de önemli. Evden uygulanabilmesi sayesinde, bugüne kadar araştırmalara katılamayan çok sayıda kişi sürece dâhil edilebilir. Yöntemin Parkinson, MS, ALS ve beyin travmaları gibi başka nörolojik hastalıkların incelenmesinde de kullanılabileceği belirtiliyor.

Henüz rutin kullanıma hazır değil

Buna rağmen testin hemen hastanelerde kullanılmaya başlanması beklenmiyor. Bilim insanları, yöntemin geliştirilmesi için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Bazı örneklerde yeterli kan alınamaması ve Alzheimer’da kritik öneme sahip amiloid-beta proteininin henüz güvenilir biçimde ölçülememesi, mevcut sınırlar arasında yer alıyor.

Uzmanlara göre bu gelişme, Alzheimer’da erken tanı için yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Evden yapılabilen testler, hastalığa daha erken müdahale edilmesini mümkün kılabilir.