Suça sürüklenen çocuklarda tablo göründüğünden daha karmaşık

Almanya’da polis istatistikleri ilk bakışta çelişkili bir tablo ortaya koydu. Ülkede genel suç sayısı 2025’te yüzde 5,6 gerilerken, şiddet suçlarında şüpheli olarak kayda geçen çocukların sayısı yüzde 3,3 arttı. Bu artış, kamuoyunda yeniden “Çocuk suçluluğu büyüyor mu?” sorusunu gündeme taşıdı. Ancak istatistiğin neyi gösterdiğine daha yakından bakıldığında, tablonun çok daha karmaşık olduğu görülüyor.

Polis istatistiği her şeyi göstermiyor

Bu verileri değerlendirirken önce polis suç istatistiğinin neyi kapsadığını bilmek gerekiyor. Bu istatistik yalnızca polisin haberdar olduğu olayları içeriyor. Yani ya bir şikâyet yapılmış olması ya da polisin kendisinin olaya müdahil olması gerekiyor. Uzmanların ‘aydınlık alan’ dediği bu tablo, suçun tamamını değil, yalnızca görünür kısmını yansıtıyor.

Bu nedenle istatistik, toplumdaki gerçek suç düzeyini tam olarak göstermiyor. Ayrıca bir olayın polis kayıtlarına girmesi, o dosyanın daha sonra mahkemeye taşınacağı ya da suçun kesinleşeceği anlamına da gelmiyor.

Her on dosyanın altısı iddianameye dönüşmüyor

Rakamların yıldan yıla değişmesinde sadece suç davranışı etkili olmuyor. Daha fazla polis kontrolü yapılması, insanların daha fazla şikâyette bulunması ya da yasal düzenlemelerdeki değişiklikler de sayıları etkileyebiliyor. Federal İstatistik Dairesi’nin verilerine göre 2024’te soruşturmaların yaklaşık yüzde 60’ı kapatıldı. Yani her on dosyanın altısında iddianame bile hazırlanmadı.

Okullar da bu tabloyu etkileyen alanlardan biri. Örneğin Hamburg’da okullardaki şiddet olaylarının genel olarak polise bildirilmesi gerekiyor. Bu da kayıtlı vaka sayısını artırıyor. Ama bu artış her zaman olayların gerçekten çoğaldığı anlamına gelmiyor.

Çocuklar çoğu zaman fail değil, mağdur

Uzmanlar, çocukların şiddet olaylarında şüpheli olarak görünmesinden daha sık biçimde şiddetin mağduru olduğuna dikkat çekiyor. Ayrıca çocuklar ve gençlerle ilgili dosyaların büyük bölümü ağır suçlardan değil, mağaza hırsızlığı ya da mala zarar verme gibi daha basit olaylardan oluşuyor.

Şiddet suçlarında şüpheli çocuk sayısı artsa da, bu yaş grubundaki toplam şiddet düzeyi hâlâ gençler ve genç yetişkinlere göre belirgin biçimde daha düşük. Üstelik polis kayıtlarına giren olayların büyük bölümü planlı suçlardan değil, anlık tartışma ve gerilimlerden kaynaklanıyor.

Arkadaş çevresi ve yaşam koşulları belirleyici

Araştırmalar, ergenlik döneminde kural ihlallerinin belli ölçüde olağan gelişim sürecinin parçası olabileceğini gösteriyor. Bilim insanları buna ‘yaş-suç eğrisi’ diyor. Buna göre birçok genç, bu dönemde sınırları zorluyor. Davranışlar bir süre artıyor, ardından yaş ilerledikçe yeniden geriliyor.

Bu süreçte arkadaş çevresi de büyük rol oynuyor. Kalıcı suç geçmişi ise daha çok ağır aile sorunları, okul başarısızlığı ya da zor sosyal çevre gibi yıpratıcı yaşam koşullarıyla bağlantılı oluyor. Yani uzun süreli suç davranışı, istisna olarak görülüyor.

Koronavirüs dönemi ve krizler de etkili olabilir

Uzmanlara göre çocukların şiddet suçlarında daha sık şüpheli görünmesini tek bir nedenle açıklamak mümkün değil. Ancak birçok çalışma, koronavirüs pandemisinin etkilerine işaret ediyor. Pandemi döneminde çocuklar ve gençler daha fazla psikolojik baskı altında kaldı. Sosyal deneyimleri sınırlanmış, akran ilişkileri zayıflamış ve çatışmayla baş etme becerileri zarar görmüş olabilir.

Buna savaşlar, toplumsal belirsizlikler ve genel stres ortamı da ekleniyor. Sosyal medyanın etkisi de bu tartışmada sıkça anılan başlıklardan biri.

Cezadan çok önleme vurgu yapılıyor

Bu nedenle uzmanlar, ceza sorumluluğu yaşının düşürülmesi çağrılarına temkinli yaklaşıyor. Eski Polis Sendikası yöneticilerinden Jörg Radek de bu görüşü savunan isimlerden biri. Radek’e göre 14 yaş altındaki şüpheli çocuk sayısı uzun vadede bakıldığında 2004’ten bu yana genel olarak düşüş eğilimindeydi.

Uzmanlar, çocukların çok erken yaşta ceza sistemiyle karşı karşıya gelmesinin her zaman caydırıcı olmadığını, bazen sorunlu davranışı daha da kalıcı hâle getirebildiğini belirtiyor. Ayrıca bu yaş grubundaki çocukların yaptıklarının sonuçlarını yetişkinler gibi tam olarak kavrayamadığı vurgulanıyor.

Bu yüzden çözümün merkezine ceza değil, erken destek yerleştiriliyor. Ailede, okulda ve boş zaman alanlarında riskleri azaltan, koruyucu etkenleri güçlendiren politikaların daha etkili olduğu belirtiliyor. Uzmanların ortak görüşü şu: Çocukları suçtan uzak tutmanın en güçlü yolu, cezayı sertleştirmek değil, sorun büyümeden destek mekanizmalarını devreye sokmak.