Alman şirketlerinde sessiz göç: Üretim yurt dışına kayıyor

Alman şirketlerinin yurt dışındaki yatırımlarında maliyetleri düşürme amacı giderek daha fazla öne çıkıyor. Alman Ekonomi Enstitüsü’nün (IW) yeni araştırması, şirketler açısından kârlı olan bu stratejinin Almanya’daki fabrikalar, tedarikçiler ve istihdam açısından risk yaratabileceğine işaret ediyor.

IW araştırmasına göre Alman şirketlerinin yurt dışındaki doğrudan yatırım stoku 2010’da yaklaşık 832 milyar avroyken, 2024’te 1 trilyon 689 milyar avroya çıktı.

Ancak araştırmacılar bu artışın tek başına şirketlerin üretimi Almanya’dan taşıdığı anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Veriler yeni fabrika yatırımlarının yanı sıra şirket iştiraklerinin değeri, grup içi krediler, elde tutulan kârlar ve kur hareketlerinden de etkileniyor.

Şirketlerin yüzde 41’i maliyetleri gerekçe gösteriyor

Asıl dikkat çeken değişim, şirketlerin neden yurt dışına yatırım yaptığında görülüyor.

Alman Sanayi ve Ticaret Odaları Birliği’nin (DIHK) verilerine göre yurt dışında yatırım yapan sanayi şirketlerinin yüzde 41’i temel gerekçe olarak maliyetleri düşürmeyi gösteriyor. Bu oran bir yıl önce yüzde 35’ti.

Böylece maliyet avantajı, 2008’den bu yana ilk kez tek başına en fazla belirtilen yatırım nedeni haline geldi.

IW ekonomisti Samina Sultan, "Kâr marjları daraldığında şirketler üretimlerini daha düşük ücretlerin bulunduğu ülkelere daha fazla taşıyor" değerlendirmesinde bulundu.

Ancak araştırmaya göre şirketlerin hangi maliyet nedeniyle ülke dışına yöneldiğini kesin biçimde belirlemek mümkün değil. İşçilik giderleri, enerji fiyatları ve düzenlemeler öne çıkan nedenler arasında bulunuyor.

2024’ten sonra tablo değişti

Araştırmaya göre geçmişte yurt dışına yatırım yapan Alman sanayi şirketleri aynı zamanda Almanya’daki yatırımlarını da artırıyordu.

2023’e kadar bu şirketlerin Almanya’daki yatırım planları, sektör ortalamasının üzerindeydi. Başka bir ülkede büyümek çoğu zaman Almanya’daki faaliyetlerin de büyümesini beraberinde getiriyordu.

Ancak 2024’ten itibaren tablo değişmeye başladı. Yurt dışına yatırım yapan şirketlerin Almanya’daki yatırım planları sektör ortalamasının biraz altına düştü.

IW, bunun yurt dışı yatırımlarının giderek Almanya’daki yatırımların yerine geçmeye başlayabileceğine dair bir işaret olduğunu belirtiyor. Ancak araştırma doğrudan kaç işin Almanya’dan taşındığını ölçmüyor.

Çin’deki fabrikalar Almanya’ya rakip oluyor

Araştırmada en dikkat çekici ülkelerden biri Çin oldu.

Alman şirketlerinin Çin’deki doğrudan yatırım stoku 2010’dan bu yana yüzde 281 arttı. Aynı dönemde Almanya’nın Çin’e yaptığı ihracattaki artış ise yaklaşık yüzde 67’de kaldı.

IW’ye göre bu fark, Alman şirketlerinin daha önce Almanya’dan ihraç ettiği bazı ürünleri artık doğrudan Çin’de üretmeye başlamış olabileceğine işaret ediyor.

Otomotiv sektörü Çin’e en bağımlı alanlardan biri. Alman otomotiv şirketlerinin dünyadaki toplam yurt dışı yatırımlarının yaklaşık dörtte biri 2024 itibarıyla Çin’de bulunuyordu.

Çin’de üretip dünyaya satıyorlar

Alman şirketlerinin Çin’deki üretimi artık yalnızca Çin pazarına yönelik değil.

Alman Dış Ticaret Odası’nın araştırmasına göre Çin’de faaliyet gösteren Alman şirketlerinin yüzde 28’i burada ürettikleri ürünleri başka ülkelere de ihraç ediyor.

Bu durum, Çin’deki Alman fabrikalarının yalnızca yerel rakiplerle değil, Almanya’daki fabrikalarla da aynı ihracat pazarlarında rekabet edebileceği anlamına geliyor.

Araştırmacılar, üretimin ardından araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin de yurt dışına kayması halinde Almanya’daki yüksek nitelikli işlerin ve ülkenin teknolojik kapasitesinin zarar görebileceği uyarısında bulunuyor.

ABD hâlâ en büyük yatırım adresi

Alman şirketlerinin yurt dışı yatırımlarında en büyük tek ülke ABD. 2024 itibarıyla toplam yatırım stokunun yüzde 27,3’ü ABD’de bulunuyor.

AB ülkeleri toplandığında yüzde 38’lik payla en büyük bölgeyi oluşturuyor. Çin’in payı ise yüzde 6,5 seviyesinde.

ABD’deki tablo Çin’den farklı. 2010-2024 döneminde Alman şirketlerinin ABD’deki yatırımları ile Almanya’dan ABD’ye yapılan ihracat büyük ölçüde birlikte arttı.

Donald Trump’ın gümrük vergileri nedeniyle Alman şirketlerinin ABD’ye kitlesel biçimde yatırım taşıdığına ilişkin bir işaret de henüz görülmüyor. 2026’nın ilk yarısındaki Alman doğrudan yatırım akışı, 2024’ün aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 80 daha düşük gerçekleşti.

‘Alman şirketinin başarısı Almanya’nın başarısı anlamına gelmeyebilir’

IW’ye göre tartışmanın temelinde şirketlerin çıkarları ile Almanya’nın ekonomik çıkarlarının her zaman aynı olmaması yatıyor.

Bir Alman şirketi üretimini başka bir ülkede büyütüp oradaki tedarikçilerden mal alarak uluslararası rekabet gücünü artırabilir. Ancak aynı süreç Almanya’daki fabrikaların daha az üretmesine ve yerli tedarikçilerin sipariş kaybetmesine yol açabilir.

Enstitü bu nedenle Almanya’da üretim maliyetlerini azaltacak reformlar yapılmasını istiyor.

IW ayrıca özellikle Çin konusunda hükûmetin Alman şirketlerinin küresel başarısı ile Almanya’daki üretim ve istihdamın korunması arasında daha net bir ayrım yapması gerektiğini savunuyor.