Konut piyasasında yeni tartışma: Daire takası çözüm olabilir mi?

Büyük kentlerde ve çevre bölgelerde konut arzı daralıyor, kiralar yükseliyor. Hükûmet yeni konut üretimini hızlandırmayı hedeflese de kısa vadede etkisi sınırlı kalıyor. Bu nedenle daire takası, mevcut konut stokunu daha verimli kullanmanın bir yolu olarak yeniden tartışılıyor.

Kilitlenme etkisi büyüyor

Uzmanlara göre temel sorun kilitlenme etkisi. Ailevi, mesleki ya da sağlık nedenleriyle taşınmak isteyen birçok kişi, yeni sözleşmelerde istenen yüksek kiralar nedeniyle mevcut dairesinde kalıyor. Bu durum çocuklu ailelerin daha geniş konut bulmasını zorlaştırırken, yaşlıların önemli bir bölümünün ihtiyaçlarının üzerinde büyüklükte dairelerde yaşamayı sürdürmesine yol açıyor.

Federal İstatistik Ofisi’nin 2022 verilerine göre, 65 yaş üstü yalnız yaşayanların dörtte biri en az 100 metrekarelik konutlarda oturuyor.

Platformlar var, engel onay

Daire takası platformları üzerinden uygun eşleşmeler bulmak mümkün. Ancak kritik nokta ev sahibinin onayı. Ayrıca daha küçük bir daireye geçilse bile yeni kira, mevcut kiradan daha yüksek olabiliyor. Bu da takası birçok kiracı için cazip olmaktan çıkarıyor.

SPD yasal hak istiyor

SPD, daire takasının yasal bir hak hâline getirilmesini savunuyor. Parti Meclis Grubu’nun konut politikaları sözcüsü Hendrik Bollmann, hedefin konut alanının daha verimli kullanılması olduğunu söylüyor. SPD’ye göre bürokratik engeller azaltılmalı, kiracıların yaşam koşullarına uygun konutlara geçişi kolaylaştırılmalı.

Parti, ev sahiplerinin kira artışı imkânı nedeniyle maliyet nötr takasa sıcak bakmadığını belirtiyor. Bu düğümü çözmek için vergi teşvikleri gibi destekler gündeme getiriliyor.

Belediyelerden örnek uygulamalar

Bazı kentler sessiz konut rezervini harekete geçirmeye çalışıyor. Potsdam’da belediyeye ait Pro Potsdam, daha küçük daireye taşınanlara kira indirimi ve taşınma desteği sağlıyor.

Berlin’de ise altı kamuya ait konut şirketi ortak bir takas portalı işletiyor. Bu sistemde net soğuk kiralar değişmiyor, yalnızca yan giderler yeniden hesaplanıyor. 2025 sonbaharında genişletilen uygulamayla, en az bir oda ve 10 metrekare küçülmek isteyenlere bir yıl içinde üçe kadar daire önerilmesi hedefleniyor. Düşük gelirli haneler için bir defaya mahsus kira muafiyeti de gündemde.

CDU gönüllülükte ısrarcı

Koalisyon içinde görüş birliği yok. CDU’lu siyasetçi Jan-Marco Luczak, yasal bir daire takası hakkını özel mülkiyet ve sözleşme özgürlüğüne ciddi bir müdahale olarak nitelendiriyor. CDU, küçük ölçekli özel ev sahiplerinin istemedikleri bir kiracıyla karşılaşabileceği ve yaşlılar üzerinde dolaylı bir taşınma baskısı oluşabileceği uyarısında bulunuyor.

Yeşiller’den baskı

Muhalefetteki Yeşiller Partisi, hükûmetin konuya yeterince eğilmediğini savunuyor. Parti, mevcut kira sözleşmelerinin karşılıklı devri yoluyla, ek maliyet olmadan daire takasını mümkün kılacak bir düzenleme öneriyor. İlk aşamada bu hakkın yalnızca konut şirketleri için geçerli olması, küçük özel ev sahiplerinin kapsam dışında bırakılması öngörülüyor.

Yeşiller’e göre 60 yaş üstündekilerin üçte birinden fazlası daha küçük bir eve geçmeyi düşünüyor. Ancak küçük ve engelsiz daire bulmak zor. Tartışma sürerken, daire takasının konut krizine ne ölçüde katkı sağlayacağı, siyasetteki uzlaşmaya bağlı görünüyor.