Sabit fiyat yokmuş: İsviçre F-35 alımından vazgeçmedi

İsviçre’de F-35 savaş uçağı alımı çevresindeki tartışma büyüyor. Yapılan incelemede ABD ile genel bir sabit fiyat anlaşmasının bulunmadığı ortaya çıkmasına rağmen Ulusal Konsey, projeden vazgeçilmesi yönündeki çağrılara destek vermedi.

SRF’nin haberine göre parlamentodaki çoğunluk, yaşanan sorunlara rağmen F-35 alımının sürdürülmesinden yana tavır aldı. Böylece Sol Parti ve Yeşiller’in projeyi durdurma yönündeki talepleri karşılık bulmadı.

Ancak İsviçre’nin kaç uçak alacağı ve bunun ülkeye toplam maliyetinin ne olacağı hâlâ kesin olarak bilinmiyor.

'Sabit fiyat' olmadığı ortaya çıktı

Tartışmanın merkezinde, İsviçre Savunma Bakanlığının yıllarca kamuoyuna yaptığı 'sabit fiyat' açıklamaları bulunuyor.

Ulusal Konsey Denetim Komisyonunun 8 Eylül’de yayımladığı inceleme raporuna göre ABD ile tüm alımı kapsayan sabit bir fiyat üzerinde anlaşılmadı.

Komisyon, Savunma, Sivil Koruma ve Spor Bakanlığının parlamentoya ve kamuoyuna bunun aksini kesin bir dille anlatmasını anlayamadığını belirtti.

Raporda ayrıca F-35 sözleşmesinin hazırlanması ve değerlendirilmesi süreci de sert biçimde eleştirildi. Anlaşmayla yakından ilgilenen kişilerin yalnızca küçük bir bölümünün sözleşmenin tamamını okuduğu ortaya çıktı.

Komisyona göre bu durum, anlaşmanın yeterince sorgulanmamasına yol açtı.

Uyarılara rağmen 'sabit fiyat' savunuldu

Federal Mali Denetim Kurumu daha önce fiyatın gerçekten sabit olduğu konusunda şüphelerini dile getirmişti.

Denetim Komisyonu, bu uyarıların ardından anlaşmanın yeniden ve daha eleştirel biçimde incelenmesi gerektiği görüşünde. En azından olası ek maliyetlerin risk hesabına dahil edilmesi gerektiği belirtildi.

Raporda dönemin Savunma Bakanı Viola Amherd de eleştirildi. Bakanlığın 2024 yazında olası ek maliyetlere ilişkin ilk işaretleri aldığı, ancak Federal Konseyin daha sonra bilgilendirildiği belirtildi.

Komisyon bunun yanı sıra sözleşme sürecindeki görev dağılımını ve hukuk danışmanlığı sistemini de sorunlu buldu.

36 uçak yerine yaklaşık 30 uçak

İsviçre başlangıçta ABD’den 36 adet F-35A almayı planlıyordu. Parlamento, 2022 yılında proje için yaklaşık 6 milyar İsviçre frangı ayırmıştı.

Ancak ABD daha sonra fiyatların beklenenden yüksek olacağını bildirdi. Ek maliyetin yüz milyonlarca franka ulaşabileceğinin anlaşılması üzerine Federal Konsey planını değiştirdi.

Hükûmet artık başlangıçta planlanan 36 uçak yerine, seçmenlerin onayladığı mali sınır içinde mümkün olan en yüksek sayıda F-35 satın almak istiyor.

Mevcut hesaplamalara göre bu sayı yaklaşık 30 olacak.

Ancak kesin rakam henüz bilinmiyor. Bunun nedeni, ABD hükûmetinin sonraki üretim partilerindeki uçaklar ve motorlar için üreticilerle fiyat görüşmelerini henüz tamamlamamış olması.

394 milyon frank daha isteniyor

Federal Konsey, F-35 alımı için parlamentodan 394 milyon İsviçre frangı tutarında ek bütçe istedi.

Hükûmete göre bu parayla, halk oylamasında belirlenen ve enflasyona göre güncellenen mali sınır tamamen kullanılacak. Böylece yaklaşık 30 F-35 alınabilecek.

Ek bütçeyi İsviçre Eyaletler Konseyi daha önce kabul etti.

Ancak Sol Parti ve Yeşiller, fiyat tartışmasının ardından projeye daha fazla para aktarılmasına karşı çıkıyor. İki parti, F-35 alımının durdurulmasını ve yaşananların ayrıntılı biçimde araştırılmasını istiyor.

FDP ve SVP 36 uçaktan vazgeçmek istemiyor

Tartışmanın diğer tarafında ise FDP ve SVP bulunuyor.

Bu partilerdeki bazı güvenlik politikacıları, İsviçre’nin 30 uçakla yetinmemesi ve başlangıçta planlandığı gibi 36 F-35 alması gerektiğini savunuyor.

Bunun için 394 milyon franklık ek bütçenin yaklaşık 650 milyon frank daha artırılması gündeme getirildi. Böylece ek bütçenin toplamda 1 milyar frankı aşması ve 36 uçağın tamamının alınması hedefleniyor.

Ancak Ulusal Konseyin Güvenlik Politikası Komisyonu bu öneriye daha önce destek vermedi.

Toplam maliyet hâlâ bilinmiyor

F-35 tartışmasındaki en büyük belirsizliklerden biri, İsviçre’nin uçaklar için sonunda ne kadar ödeyeceği.

SRF’ye göre şu anda yalnızca ilk sekiz uçağın fiyatına ilişkin daha somut bilgiler bulunuyor. Geri kalan uçakların fiyatı ABD’de yapılacak yeni sözleşmelere bağlı.

Bu nedenle yaklaşık 30 uçaklık yeni planın dahi kesin maliyeti henüz hesaplanamıyor.

İsviçre’nin ilk F-35’lerini 2027’den itibaren teslim almaya başlaması planlanıyor. Mevcut F/A-18 filosunun ise 2030’lu yılların başında kullanım ömrünün sonuna gelmesi bekleniyor.

Parlamentodaki çoğunluk bu nedenle yaşanan fiyat ve yönetim krizine rağmen F-35 projesinden tamamen vazgeçmek istemiyor.

Ancak yıllarca 'sabit fiyat' olarak savunulan anlaşmanın gerçekte böyle olmadığının ortaya çıkması, İsviçre’nin en büyük savunma projelerinden biri üzerindeki siyasi tartışmanın daha uzun süre devam edeceğini gösteriyor.