Tarım kooperatiflerini yaygınlaştırma çağrısı

İngiltere’de tarım kooperatiflerinin yaygınlaştırılması, gıda güvenliği ve kırsal ekonomi açısından önemli bir çıkış yolu olarak gösteriliyor. The Guardian’ın gördüğü Co-operative Party raporuna göre, çiftçilerin kaynaklarını birleştirmesi, maliyetleri paylaşması ve ortak yatırım yapması sektörde büyümeyi hızlandırabilir.

Raporda, Orta Doğu’daki savaş gibi küresel krizlerin gübre, yakıt ve hayvan yemi fiyatlarını oynak hâle getirdiği vurgulandı. Kooperatif modelinin, çiftçilerin bu tür dalgalanmalara karşı daha dayanıklı olmasını sağlayabileceği belirtildi.

Daha kısa ve güçlü tedarik zinciri

Co-operative Party’nin hazırladığı politika belgesi, tarımda mevcut yapının aynen sürdürülmesi yerine yeni bir bakış açısı gerektiğini savunuyor. Rapora göre kooperatifler, çiftçilerin riskleri paylaşmasına ve tedarik zincirlerini daha kısa, daha güvenli ve daha yerel hâle getirmesine yardımcı olabilir.

Bu modelle kırsal ekonomide yaratılan değerin daha büyük bölümünün yine yerelde kalabileceği ifade edildi. Raporda, ekonomik dayanıklılık ile demokratik mülkiyet arasında bağ kurulması gerektiği de vurgulandı.

İngiltere’de 526 tarım kooperatifi var

İngiltere’de tahminen 526 tarım kooperatifi bulunuyor. Bu kooperatiflerin toplam geliri 9 milyar sterlinin üzerinde. Arla süt grubu ve Berry Gardens Growers gibi büyük yapılar da bu model içinde yer alıyor.

2019 verilerine göre İngiltere’deki çiftçilerin yaklaşık yarısı bir biçimde kooperatif üyesiydi. Ancak rapora göre bu alanda hâlâ önemli bir büyüme potansiyeli var.

Yakında açıklanması beklenen İngiltere için 25 yıllık Tarım Yol Haritası’nın, tarım kooperatiflerini büyütmek için fırsat sunduğu belirtiliyor. Raporda, Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı’nın bu konuda resmî bir taahhüt vermesi gerektiği savunuldu.

İthal gıdaya bağımlılık endişesi

Kooperatif çağrısı, İngiltere’nin ithal gıdaya bağımlılığına ilişkin kaygıların arttığı bir dönemde geldi.

Co-operative Group’un HMRC verilerine dayandırdığı bilgilere göre İngiltere’nin et ithalatı 2025’te yıllık bazda yüzde 15 artarak 5 milyar sterline çıktı.

En fazla ithal edilen protein ürünü tavuk eti oldu. Tavuk ithalatının değeri yaklaşık 2 milyar sterline ulaştı. En büyük pay Polonya ve Hollanda’dan geldi. Tayland’dan yapılan tavuk ithalatı ise bir yılda neredeyse yüzde 50 artarak 23,3 milyon sterline çıktı.

İngiltere, tükettiği gıdanın yalnızca yüzde 62’sini kendi üretiyor. Meyvede ise ithalat oranı çok daha yüksek. Ülkede tüketilen meyvenin yüzde 83’ü ithal ediliyor. Bu tabloda, muz gibi İngiltere’de yetişmeyen ürünlere yönelik talep de etkili oluyor.

Çiftçiler çok yönlü baskı altında

İngiliz çiftçileri son yıllarda birden fazla baskıyla karşı karşıya kaldı. Orta Doğu’daki savaşın gübre ve gıda maliyetlerini artırması, bu baskıyı daha da büyüttü.

Brexit sonrası destek sistemindeki değişiklikler, ihracat sorunları, iklim krizine bağlı öngörülemez hava koşulları ve küresel piyasalarda ürün fiyatlarının düşmesi, çiftçilerin gelirlerini zorlayan başlıca etkenler arasında yer alıyor.

“Kooperatif stratejik dayanıklılıktır”

Co-operative Party lideri Joe Fortune, kooperatif modelinin yalnızca ekonomik değil, stratejik bir dayanıklılık aracı olduğunu söyledi.

Fortune, gübre tedarikinin aksayabildiği ve enerji maliyetlerinin bir gecede yükseldiği bir dünyada birlikte hareket etmenin, uyum sağlamanın ve ortak yatırım yapmanın ulusal önem taşıdığını belirtti.

Fortune’a göre hükûmet, bu sektörde büyümeyi açığa çıkarabilir ve geleceğin tedarik zincirlerini güvence altına almak için kooperatif modelini daha güçlü kullanabilir.

Çiftçiye söz hakkı veriyor

İskoçya’nın doğusunda 20 üreticiyi bir araya getiren sebze üretim kooperatifi ESG Drysdale’in teknik direktörü Matt O’Hagan, kooperatif yapısının zorlu piyasa koşullarında planlama ve risk yönetimi açısından önemli avantaj sağladığını söyledi.

O’Hagan, bu modelin çiftçilere ürünlerinin nasıl satılacağı ve nasıl değerleneceği konusunda gerçek bir söz hakkı verdiğini belirtti. Bunun da güven, istikrar ve uzun vadeli planlama imkânı yarattığını ifade etti.

Co-operative Group Kamu İlişkileri Direktörü Paul Gerrard da kooperatif modelinin maliyetleri paylaşmaya ve riski yaymaya doğal olarak uygun olduğunu söyledi. Gerrard’a göre bu yapı, tarımın günlük işleyişini daha verimli hâle getirebilir.