Market rafları üç günde boşalabilir: Hükûmet acil gıda stokuna hazırlanıyor

Hollanda'da hükûmet, olası savaş, siber saldırı, elektrik kesintisi veya doğal afet durumlarında vatandaşların gıdaya erişimini güvence altına almak için harekete geçti. Hazırlanan yeni kriz planı kapsamında süpermarketlerin ve dağıtım merkezlerinin acil durumlar için gıda stoku bulundurması gündemde. Ancak marketlerin mevcut depolama kapasitesi ve dijital sistemlere bağımlılığı, planın uygulanmasını zorlaştırıyor.

NOS'un haberine göre hükûmet, 'Ulusal Gıda Güvenliği Kriz Planı' üzerindeki çalışmalarını tamamlamak üzere. Tarım, Balıkçılık, Gıda Güvenliği ve Doğadan Sorumlu Devlet Sekreteri Silvio Erkens, hazırlıkları mümkün olduğunca hızlandırdıklarını açıkladı.

Planın önümüzdeki yıl tamamlanması hedefleniyor. Süpermarketler ve gıda dağıtım merkezleri de kriz hazırlıklarında önemli sorumluluklar üstlenecek.

Süpermarketlerde şu anda acil gıda stoku zorunlu değil

Hollanda'da süpermarketlerin ve dağıtım merkezlerinin acil durumlar için ayrı bir gıda stoku bulundurma zorunluluğu bulunmuyor.

Market zincirleri, maliyetleri azaltmak amacıyla mümkün olduğunca az ürün depoluyor. Raflarda satılan ürünlerin yerine yenileri düzenli sevkiyatlarla getiriliyor.

Normal koşullarda verimli çalışan bu sistem, büyük bir kriz yaşandığında ciddi sorunlara yol açabiliyor.

Örneğin bir siber saldırı nedeniyle sipariş ve lojistik sistemlerinin devre dışı kalması, depolardaki ürünlerin marketlere ulaştırılmasını engelleyebiliyor.

Hükûmet, böyle durumlarda başvurulabilecek ortak bir acil gıda stoku oluşturmak istiyor.

Devlet Sekreteri Erkens, süpermarketlerle görüşmeler yürüttüklerini belirterek kritik öneme sahip bazı ürünlerden acil durum stokları oluşturulmasını değerlendirdiklerini söyledi.

Amaç, normal gıda tedarikinin aksadığı durumlarda vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek.

Albert Heijn'deki siber saldırı tehlikeyi gösterdi

Hollanda'nın en büyük süpermarket zincirlerinden Albert Heijn'in bu hafta yaşadığı siber güvenlik sorunu, mevcut sistemin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu.

Şirket, dijital güvenlik sorunu nedeniyle bazı bilgisayar sistemlerini önlem amacıyla kapattı.

Bunun sonucunda dağıtım merkezlerinde sevkiyatlar aksadı, internet üzerinden verilen siparişlerin teslimatı durdu ve bazı mağazalarda raflar boşalmaya başladı.

Özellikle taze gıda ürünlerinin tedarikinde sorunlar yaşandı.

Yaşanan olay Hollanda genelinde gıda kıtlığına neden olmadı. Ancak tek bir büyük market zincirinin dijital sistemlerindeki kesintinin bile kısa sürede satış ve dağıtım faaliyetlerini etkileyebildiği görüldü.

Yetkililer, daha geniş çaplı bir siber saldırının ülke genelindeki gıda tedarik zincirini nasıl etkileyebileceğine dikkat çekiyor.

Marketlerden yanıt: Yeni depolara ihtiyacımız var

Hollanda Gıda Ürünleri Ticareti Merkez Bürosu (CBL) Başkanı Marc Janssen, mevcut süpermarket ve dağıtım merkezi binalarında büyük miktarda acil gıda stoku bulundurmanın kolay olmadığını söyledi.

Janssen'e göre bunun önündeki en önemli engel depolama kapasitesinin sınırlı olması.

Mevcut tesislerde daha fazla ürün saklanabilmesi için yeni depolama alanları oluşturulması ve bazı binaların yeniden düzenlenmesi gerekiyor.

Janssen, alternatif olarak devletin büyük depolar satın almasını veya yeni depolar inşa etmesini önerdi.

Bu depoların gerekli temel ürünlerle doldurulabileceğini belirten Janssen, kriz anında ürünlerin süpermarketler veya mahallelerdeki toplum merkezleri aracılığıyla dağıtılabileceğini söyledi.

Ancak bunun için hükûmetle market zincirleri arasında önceden ayrıntılı lojistik anlaşmalar yapılması gerekiyor.

Dağıtım merkezlerinde üç günlük stok tutulabilir

Devlet Sekreteri Silvio Erkens ise mevcut dağıtım merkezlerinin de acil gıda stoku bulundurmak için kullanılabileceğini düşünüyor.

Ancak bunun için süpermarketlerin alışılmış çalışma sistemlerinden bir ölçüde vazgeçmesi gerekebilir.

Erkens'e göre depolarda iki veya üç günlük temel ürün stoku bulundurulması, yaşanabilecek ilk büyük aksaklığın atlatılmasına yardımcı olabilir.

Böylece bir kriz başladığında gıda tedariki tamamen durmadan önce devletin ve şirketlerin müdahale etmesi için zaman kazanılabilir.

Ancak hangi ürünlerin ne kadar stoklanacağı henüz belirlenmedi.

Hükûmet: Kivi gelmezse sorun değil, temel gıdalar önemli

Hükûmet, kriz stoklarının normal zamanlardaki süpermarket çeşitliliğini sağlamasının gerekli olmadığını düşünüyor.

Öncelik, beslenme açısından zorunlu ürünlere verilecek.

Devlet Sekreteri Erkens, bu yaklaşımı dikkat çekici bir örnekle anlattı:

Kivilerin tedarik edilememesi büyük bir ulusal felaket değildir. Başka meyve türleri de var.

Erkens'e göre asıl sorun, insanların günlük yaşamlarını sürdürebilmesi için gerekli temel gıda gruplarının piyasadan kaybolması.

Bu nedenle hükûmet, hangi ürünlerin vazgeçilmez olduğunu belirlemek amacıyla çalışma yürütüyor.

İnternet çökerse gıdalar nasıl dağıtılacak?

Acil durum planındaki en önemli sorunlardan biri, stokların nasıl dağıtılacağı.

Çünkü ürünlerin depolarda bulunması tek başına yeterli değil. Bir siber saldırıda marketlerin sipariş, stok takibi ve sevkiyat sistemleri çalışmayabilir.

CBL Başkanı Marc Janssen, Albert Heijn'de yaşanan olayın bu açıdan önemli bir ders olduğunu söyledi.

Janssen'e göre marketlerin yalnızca dijital sistemlere bağımlı olmaması gerekiyor.

Sektör temsilcisi, bilgisayar sistemleri devre dışı kaldığında kullanılabilecek daha geleneksel ve manuel bir dağıtım yönteminin de hazırlanması gerektiğini belirtti.

Böylece internet veya bilgisayar sistemleri çalışmasa bile temel gıdaların mağazalara ve vatandaşlara ulaştırılması mümkün olabilecek.

Uzmanlar uyardı: Üç günlük gıda yetmez, sekiz gün gerekli

Hollanda'da kriz hazırlıkları konusunda hükûmet ile araştırmacılar arasında görüş ayrılığı da bulunuyor.

Clingendael Enstitüsü ve Erasmus Üniversitesinden araştırmacılar, eylül ayında yayımladıkları raporda Hollanda'nın büyük bir gıda tedarik krizine yeterince hazırlıklı olmadığını açıklamıştı.

Uzmanlara göre büyük bir siber saldırı, doğal afet veya savaş durumunda market rafları iki ya da üç gün içinde boşalabilir.

Bu nedenle vatandaşların evlerinde yalnızca üç günlük değil, sekiz günlük gıda bulundurması öneriliyor.

Araştırmacılar, özellikle uzun süre bozulmadan saklanabilen, besleyici ve mümkünse pişirilmeden tüketilebilen ürünlerin tercih edilmesini tavsiye ediyor.

Ancak Hollanda hükûmeti bu öneriyi henüz resmî olarak kabul etmedi.

Devletin mevcut tavsiyesi, vatandaşların evlerinde en az üç günlük acil durum gıda stoku bulundurması yönünde.

Herkesin sekiz günlük yiyecek alacak parası yok

Araştırmacı Pieter Zwaan, krizlere karşı hazırlığın en önemli bölümünün evlerde yapılması gerektiğini savunuyor.

Zwaan'a göre vatandaşlar mümkünse sekiz gün boyunca temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek miktarda yiyecek saklamalı.

Ancak araştırmacı, bu önerinin herkes için uygulanabilir olmadığını kabul ediyor.

Özellikle küçük evlerde yaşayan veya maddi imkânları sınırlı olan kişilerin sekiz günlük yiyecek depolaması zor olabilir.

Zwaan, bu gibi durumlarda süpermarketlerin önemli görevler üstlenebileceğini belirtti.

Araştırmacıya göre kriz zamanlarında market zincirleri, devletle koordinasyon içerisinde temel ürünlerin ihtiyaç sahiplerine dağıtılmasını sağlayabilir.

Uzmanlar ayrıca marketlerin normal satış düzenine dahil edilen, sürekli yenilenen acil durum stokları bulundurmasını öneriyor. Böylece ürünler bozulmadan tüketilebilecek ve stoklar yeniden tamamlanabilecek.

Hükûmetin kriz planı gelecek yıl hazır olacak

Hollanda hükûmeti, gıda güvenliği kriz planının hazırlıklarını önümüzdeki yıl tamamlamayı hedefliyor.

Yeni düzenlemeyle süpermarketlerin ve dağıtım merkezlerinin acil durumlarda hangi görevleri üstleneceği, hangi ürünlerin stoklanacağı ve dağıtımın nasıl gerçekleştirileceği belirlenecek.

Ancak zorunlu acil gıda stoklarının ne zaman oluşturulacağı, maliyetlerin kim tarafından karşılanacağı ve stokların nerelerde tutulacağı henüz kesinleşmiş değil.

Albert Heijn'de yaşanan siber güvenlik sorunu ise Hollanda'daki tartışmalara yeni bir boyut kazandırdı.

Ülkede milyonlarca kişinin günlük gıda alışverişinin kesintisiz işlemesine dayanan mevcut sistemin, büyük bir kriz karşısında ne kadar dayanıklı olduğu artık yalnızca teorik bir mesele olarak görülmüyor.