Hollanda’da çiftlikleri zorlayacak azot planı

Hollanda hükûmeti, uzun müzakerelerin ardından azot emisyonlarını azaltmayı amaçlayan kapsamlı plan üzerinde anlaşmaya vardı. NOS’a konuşan kaynaklara göre nihai kararın bugün Bakanlar Kurulu’nda onaylanması bekleniyor.

Planın ana hatları geçen hafta ortaya çıkmıştı. Ancak son görüşmelerde bazı değişiklikler yapıldı. İlk taslakta Veluwe ve Peel gibi yaklaşık 20 büyük doğa alanının çevresinde 1 kilometrelik sıkı koruma bölgeleri oluşturulması öngörülüyordu. Son planda bu sayı 15’e indirildi.

Doğa alanları çevresine yeni sınırlar

Hükûmet planına göre 85 başka doğa alanının çevresinde ise 500 metrelik daha küçük bölgeler oluşturulacak. Bu bölgelerde faaliyet gösteren çok sayıda çiftlik için zor kararlar gündeme gelebilir.

Bu işletmelerin ya kapanması, ya taşınması ya da daha az azot salımı yapacak şekilde üretim yöntemlerini değiştirmesi gerekecek. Hükûmet, özellikle koruma altındaki doğa alanları üzerindeki baskıyı azaltmayı hedefliyor.

Çiftliklere daha sıkı emisyon şartı

Kabine uzun süre, bu bölgelerde araziye dayalı hayvancılık için daha sert bir norm getirmeyi de tartıştı. Bu norm, hektar başına kaç büyükbaş hayvan bulundurulabileceğini belirleyecekti.

Ancak son aşamada bölgelere özel farklı normlar yerine ülke genelinde tek bir norm uygulanmasına karar verildi. Buna karşılık doğa alanlarının çevresindeki bölgelerde azot emisyonu için daha ağır şartlar getirilecek.

Tarım Bakanı Van Essen’in planı, Altyapı Bakanı Karremans ve İklim ve Yeşil Büyüme Devlet Sekreteri De Bat ile birlikte bugün açıklaması bekleniyor.

Hedef tutmazsa tüm ülkede kesinti olabilir

Görüşmelerde en çok tartışılan başlıklardan biri de planın nasıl zorunlu hâle getirileceği oldu. Hükûmet, hedeflere ulaşılamaması durumunda devreye girecek ülke çapında genel bir kesinti mekanizması istiyor.

Bu düzenleme hassas görülüyor. Çünkü vaat edilen azot azaltımı sağlanamazsa, en uç senaryoda Hollanda’daki tüm işletmelerin daha az hayvan beslemesi gerekebilir.

Plan kapsamında her eyalet için hesaplamaya dayalı bir alt sınır da getirilecek. Doğanın durumu iyi olan ve yükümlülüklerini daha hızlı yerine getiren eyaletler, azot kısıtlamalarından daha erken çıkabilecek. Geri kalan eyaletlerde ise sınırlamalar daha uzun sürebilecek.

Kritik değer yasadan çıkarılıyor

Çiftçilerin taleplerine karşılık olarak, ‘kritik azot birikim değeri’ yasadan çıkarılacak. Bu değer, bir doğa alanının ne kadar azot yükünü kaldırabileceğini belirlemek için kullanılıyordu.

Ancak bu adım, hükûmetin yeni bir ölçüm sistemi bulmasını gerektiriyor. Çünkü azot emisyonlarının doğa üzerindeki etkisinin başka bir yöntemle takip edilmesi gerekecek.

Ülke genelinde tarım kaynaklı azot emisyonunun 2019’a kıyasla yüzde 42 ile yüzde 46 arasında azaltılması hedefleniyor. Hollanda Sayıştayı’nın bu hafta yayımladığı hesaplamaya göre son yıllarda bunun yüzde 18’i zaten sağlandı. Azalma özellikle tavukçuluk ve domuz yetiştiriciliğinde görüldü. Büyükbaş hayvancılık ise bu konuda geride kaldı.

Hollanda neden azot kilidinde?

Hollanda, Avrupa kuralları gereği 160’tan fazla doğa alanını korumak zorunda. Ancak yüksek azot emisyonu nedeniyle bu hedefe ulaşılamıyor. Azot birikimi, bazı bitki türlerinin yok olmasına, böceklerin ve kuşların azalmasına yol açıyor.

2015’te bu sorunu çözmek için Azotla Mücadele Programı PAS yürürlüğe konmuştu. Bu sistemde şirketlere daha fazla azot salımı için önceden izin veriliyor, doğaya verilecek telafinin ise daha sonra yapılacağı varsayılıyordu.

Ancak bu vaat tutulmadı. Azot birikimi yüksek kalmaya devam etti. Danıştay, 2019’da PAS sistemini iptal etti. Bunun sonucunda binlerce işletme bir anda hukuki belirsizlik içine girdi.

O tarihten bu yana yeni projeler için izin almak da zorlaştı. Mahkemeler, birçok inşaat, yol ve işletme projesinde azot emisyonunun fazla olduğuna hükmediyor. Bu nedenle Hollanda yıllardır ‘azot kilidi’ olarak adlandırılan bir çıkmazın içinde.

Şirketler büyüyemiyor, konut projeleri aksıyor, yeni yollar yapılamıyor. Farklı hesaplamalara göre bu durumun ekonomiye verdiği zarar yıllık milyarlarca, hatta on milyarlarca avroyu buluyor.