Hollanda sakızdaki plastiğe yasak istiyor

Hollanda hükûmeti, plastik içeren sakızların satışının Avrupa genelinde yasaklanmasını istiyor. Talep, Avrupa Birliği’nin tek kullanımlık plastiklere ilişkin kurallarını gözden geçirdiği süreçte Avrupa Komisyonu’na iletildi.

Altyapı ve Su Yönetimi Devlet Sekreteri Bertram, sakızların çoğunlukla plastik içerdiğini ve sıkça sokağa atıldığını belirtti. Bertram’a göre plastikli sakızlar, doğada mikroplastik kirliliğine yol açıyor. Hükûmet bu nedenle yalnızca doğal içerikli sakızların satılmasına izin verilmesini savunuyor.

Gerekçe sağlık değil, çevre

Hollanda hükûmeti, yasak talebinin esas olarak çevre kaygılarına dayandığını bildirdi. Sağlık etkilerinden çok, sokaklara atılan sakızların çevrede uzun süre kalması ve mikroplastik bırakması öne çıkarılıyor.

Hollanda’da yılda yaklaşık 3,5 milyon kilo sakız çiğneniyor. Kullanılmış sakızların önemli bölümü çöp yerine yere atılıyor. Rijkswaterstaat’a göre sakız, sigara filtrelerinden sonra sokaklarda en sık rastlanan atık türü. Tüm sokak atıkları içinde sakızın payı yüzde 13’e ulaşıyor.

Belediyeler de yasak istiyor

Hollanda’daki belediyeler de plastikli sakız yasağını destekliyor. Atık toplama alanında belediyeleri temsil eden NVRD’ye göre temizlik çalışmaları ve davranış kampanyaları sorunu çözmeye yetmiyor.

NVRD sözcüsü, belediyelerin sürekli temizlik yapabileceğini ancak bunun “musluk açıkken yeri silmeye” benzediğini belirtti. Sözcüye göre sakız küçük bir sorun gibi görünse de belediyeler için en inatçı sokak atıklarından biri. Yere atılan sakız eziliyor, zemine yapışıyor ve yıllarca orada kalabiliyor.

Bu kirlilik özellikle alışveriş merkezleri, otobüs durakları, tren istasyonları ve restoranların önleri gibi kalabalık noktalarda yoğunlaşıyor.

Plastikli sakız 100 yıla kadar doğada kalabiliyor

Plastik bazlı normal sakızların doğada parçalanması 20 yıldan 100 yıla kadar sürebiliyor. Doğal içerikli sakızlar ise daha hızlı çözünüyor. Bu sürenin birkaç haftadan 10 yıla kadar değişebildiği belirtiliyor.

Bu nedenle Hollanda hükûmeti, yalnızca doğal içerikli sakızların satılmasını istiyor. Ancak son araştırmalarda “plastiksiz” olarak satılan bazı doğal sakızlarda da mikroplastik bulundu. Bunun nedeni henüz netleşmedi.

Temizliği pahalı ve zahmetli

Yere yapışan sakızları temizlemek belediyeler için hem zaman alıyor hem de ciddi maliyet yaratıyor. Temizlikte özel buharlı makineler ve sakızı çözen kimyasallar kullanılıyor. Bazı yerlerde hâlâ saplı spatula gibi eski yöntemlere başvuruluyor.

Birçok belediye ise bu zahmetli temizlik işine hiç girişmiyor. Bazıları yalnızca en yoğun noktaları temizliyor. Lahey’de örneğin sadece işlek Grote Marktstraat her iş günü sakızlardan arındırılıyor.

Lahey temizlik hizmetleri ekip koordinatörü Leen Pronk, insanların sakızı hâlâ yere attığını belirterek, “İki hafta sonra her yer yine doluyor” dedi. Lahey Çevre Belediye Meclis Üyesi Arjen Kapteijns’e göre yalnızca Grote Marktstraat’taki sakız temizliğinin yıllık maliyeti 150 bin avro.

Kapteijns, davranış değişikliği kampanyalarının yeterli sonuç vermediğini belirterek Hollanda’nın Avrupa çapında plastikli sakız yasağı için bastırmasından memnun olduğunu söyledi.

Üreticiler karşı çıkıyor

Sakız ve şekerleme üreticileri ise yasağa karşı. Hollanda’daki VBZ ile Avrupa’daki ICGA-Europe, böyle bir adımın “orantısız” olduğunu savunuyor.

Sektör temsilcilerine göre tek kullanımlık plastik kuralları esas olarak ambalajlar ve tek kullanımlık elektronik sigaralar gibi ürünler için tasarlandı. Üreticiler, sakız gibi gıda ürünlerinin bu kapsamda değerlendirilmesini yanlış buluyor.

VBZ, olası bir yasağın tüketiciler, üreticiler ve Hollanda şekerleme sektörü için ciddi sonuçlar doğuracağını belirtiyor.

Yasak olmazsa temizlik faturası üreticiye kesilebilir

Hollanda hükûmeti, Avrupa genelinde yasak sağlanamazsa sakız üreticilerinin en azından temizlik masraflarını karşılamasını istiyor. Laheyli yetkili Kapteijns, bu durumda belediyelerin bugün yaptığı yüksek temizlik harcamalarının en azından geri alınabileceğini söyledi.

Tek kullanımlık plastik kurallarına ilişkin değerlendirme sürecinin yaklaşık bir yıl içinde tamamlanması bekleniyor. Olası bir yasak en erken 2030’da yürürlüğe girebilir.

Hollanda daha geniş yasak listesi sundu

Hollanda’nın Avrupa Komisyonu’na sunduğu talepler yalnızca sakızla sınırlı değil. Ülke, sigara filtreleri, plastik tek kullanımlık elektronik sigaralar, sigara ve puro kutularındaki plastik kaplamalar, plastik dondurma ve lolipop çubukları, bardak kapakları, pipet ambalajları, plastik ekmek klipsleri, yapay kar ve plastik konfetinin de yasaklanmasını istiyor.

Ayrıca benzin istasyonlarında kullanılan tek kullanımlık plastik eldivenlerin ve dergilerdeki plastik ambalajların azaltılması da öneriler arasında yer alıyor.