Fransa’nın Ruanda soykırımı belgeleri tartışma yarattı

Fransa hükûmetinin 1994 Ruanda soykırımına ilişkin bazı arşiv belgelerini gizlilikten çıkarması, insan hakları savunucuları tarafından olumlu bir adım olarak değerlendirildi. Buna karşın kararın sınırlı kaldığı ve kamuoyunun hâlâ önemli belgelere erişemediği eleştirileri yapıldı.

Ruanda için Fransız Sivil Davacılar Kolektifi Başkanı Alain Gauthier, arşivlerin tam anlamıyla açılmadığını belirterek, “Bu belgelerin gizlilikten çıkarılması hem bizim hem de Ruandalılar için iyi bir haber. Ancak içeriklerini görmeden ne kadar önemli olduklarını söylemek zor” dedi.

Tartışmalı dönem: 1990–1995

Açıklanan belgelerin büyük bölümü Fransa Cumhurbaşkanlığı makamına ait resmî evraklardan oluşuyor ve 1990–1995 dönemini kapsıyor. Bu yıllar, Fransa’nın Ruanda’daki rolünün en yoğun biçimde tartışıldığı dönem olarak biliniyor.

Karar, 1994’te başlayan ve yaklaşık 800 bin kişinin hayatını kaybettiği soykırımın yıl dönümüne denk geldi. Bu zamanlama, sembolik açıdan önemli bulunurken, eksik arşiv eleştirilerini de beraberinde getirdi.

“Geç kalınmış ama olumlu”

Ruanda üzerine çalışmalarıyla tanınan sosyolog André Guichaoua, kararı “Doğru ama geç kalmış bir adım” sözleriyle nitelendirdi. Guichaoua, “Bu karar 10 yıl önce alınsaydı cesur derdik. Bugün ise insanın aklına ilk olarak ‘nihayet’ demek geliyor” değerlendirmesini yaptı.

Gizliliği kaldırılan dosyaların diplomatik ve askerî danışmanlara ait belgeleri de içerdiği, araştırmacılar ile mağdur yakınlarının erişimine açılacağı bildirildi. Ancak belgelerin tamamının ne zaman erişilebilir olacağı henüz netleşmiş değil.

“Kritik dosyalar hâlâ kapalı”

Alain Gauthier, özellikle Fransız ordusuna ait çok sayıda belgenin gizli tutulmaya devam ettiğini vurguladı. Gauthier, “Fransa’nın Ruanda’daki rolünü aydınlatacak pek çok dosya hâlâ kapalı. Tüm gizli belgelerin açılması talebimizden vazgeçmeyeceğiz” dedi.

Uzmanlara göre bu adım, dönemin Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande döneminde başlayan, Fransa ile Ruanda arasındaki gergin ilişkileri yumuşatma sürecinin devamı olarak da değerlendiriliyor. İlişkiler, Ruanda Cumhurbaşkanı Paul Kagame’nin Paris’i soykırıma dolaylı biçimde ortak olmakla suçlamasının ardından uzun süre gerilmişti.

“Gerçeğin tamamına ulaşmak zor”

Fransa Yeşiller Partisi milletvekili Noël Mamère, Ruanda’da yaşananlara dair gerçeğin artık açık biçimde ortaya konması gerektiğini söyledi. Mamère, Fransa devletinin soykırıma doğrudan ortaklıktan çok, büyük bir ‘körlük’ içinde olduğuna dair bulguların güçlendiğini savundu.

Buna karşın Gauthier, tüm belgelere erişilse bile gerçeğin bütünüyle ortaya çıkarılmasının zor olduğunu düşünüyor. “Ruanda’da yaşananları tamamen anlamak çok güç. Hâlâ pek çok gri alan var. Tüm gerçeği asla bilemeyebiliriz” diyerek sürecin sınırlarına dikkat çekti.