Trump-Xi görüşmesinde İran uzlaşısı çıkmadı

ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in Pekin’deki görüşmelerinde İran savaşı da ele alındı. Ancak iki liderden, savaşı bitirmeye ya da Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam olarak açılmasına yönelik somut bir anlaşma açıklaması gelmedi.

Trump, Pekin’deki Zhongnanhai bahçesinde Xi ile birlikte yaptığı açıklamada, ABD ve Çin’in İran konusunda çok benzer düşündüğünü söyledi. Trump, “İran’ı konuştuk. Bunun bitmesini istiyoruz. Nükleer silaha sahip olmalarını istemiyoruz. Boğazların açık kalmasını istiyoruz” dedi.

Trump ayrıca İran’daki durumu 'çılgınca' diye nitelendirdi ve savaşın sona ermesi gerektiğini belirtti.

Çin’in İran üzerindeki etkisi tartışılıyor

Görüşmelerin en önemli başlıklarından biri, Çin’in İran üzerindeki etkisini kullanıp kullanmayacağı oldu. Çin, İran petrolünün en büyük alıcılarından biri. Bu nedenle Washington’da, Pekin’in Tahran üzerinde baskı kurabileceği düşünülüyor.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Bloomberg TV’ye yaptığı açıklamada Çin’in İran konusunda 'yanlış tarafta' olmak istemeyeceğini söyledi. Greer, Hürmüz Boğazı’nın açık kalmasının Çin için çok önemli olduğunu vurguladı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da daha önce Washington’ın, Çin’i İran konusunda daha aktif rol almaya ikna etmek istediğini söylemişti. Rubio’ya göre amaç, İran’ın Basra Körfezi’nde izlediği çizgiden vazgeçmesini sağlamak.

Ancak Rubio, NBC News’e verdiği başka bir röportajda bu beklentiyi sınırladı. Rubio, “Çin’den yardım istemiyoruz. Yardımlarına ihtiyacımız yok” dedi.

Pekin ateşkes çağrısını yineledi

Çin Dışişleri Bakanlığı, cuma günü İran’da ateşkes çağrısını yineledi. Bakanlık, Hürmüz Boğazı’nın da 'en kısa sürede açılması gerektiğini' bildirdi.

Çin açısından boğazın açık kalması kritik önemde. Ülkenin ham petrol ithalatının yaklaşık yarısı bu deniz yolundan geçiyor. Ancak Pekin için daha büyük risk, Orta Doğu’daki savaşın küresel durgunluğa yol açması ve Çin’in ihracat talebini düşürmesi.

Buna rağmen Pekin’de birçok çevre, İran krizinin Çin’in sorumluluğu olmadığı görüşünde.

Tsinghua Üniversitesi’nden emekli kıdemli subay Zhou Bo, Rubio’nun sözlerinin sorumluluğu Çin’e yükleme çabası gibi göründüğünü söyledi. Zhou, Çin’de kullanılan bir ifadeye gönderme yaparak, “Neden sizin pisliğinizi ben temizleyeyim?” dedi.

Beyaz Saray’dan sınırlı açıklama

Beyaz Saray’ın açıklamasına göre Trump ve Xi, perşembe günü iki saati aşan görüşmelerinde Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda uzlaştı. Açıklamada, Xi’nin boğazın askerîleştirilmesine karşı çıktığı da belirtildi.

Çin tarafının açıklamasında ise Orta Doğu’daki duruma yalnızca kısa bir atıf yapıldı. Çin devlet medyası, görüşme sonrası 'yapıcı stratejik istikrar' ifadesini öne çıkardı. Xinhua haber ajansı, bu kavramı 'farklılıklara rağmen uyum ve ortak zemin arayışı' olarak yorumladı.

Trump ziyaretten memnun

Trump, Çin’in ev sahipliğinden övgüyle söz etti. Beyaz Saray havuz notlarına göre Trump, Zhongnanhai’de çay salonuna girerken Xi’nin kendisine Beyaz Saray’daki Rose Garden için gül verdiğini söyledi.

Trump, ziyareti 'inanılmaz' olarak niteledi. İki ülke arasında 'harika ticaret anlaşmaları' yapıldığını savundu.

Trump, Fox News’e yaptığı açıklamada Çin’in ABD’den petrol, soya fasulyesi ve 200 Boeing uçağı almayı kabul ettiğini söyledi. Ancak Tayvan gibi temel başlıklarda somut bir uzlaşma sağlandığına dair işaret çıkmadı.

Xi ve Trump’ın cuma sabahı Zhongnanhai bahçesinde ağaçları ve gülleri gezdiği de Çin’in resmî açıklamasında yer aldı.

Ticarette 'istikrar' mesajı

Çin tarafı, iki ülkenin ekonomik ve ticari ilişkilerin istikrarını koruma konusunda 'önemli mutabakatlara' vardığını duyurdu. Ancak açıklamada ayrıntı verilmedi.

Eski ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Çin Direktörü Julian Gewirtz, Pekin’in yeni söyleminin ABD-Çin ilişkilerinde mevcut stratejik dengeyi Trump’ın görev süresi boyunca kalıcılaştırmayı hedeflediğini söyledi.

Fudan Üniversitesi’nden Wu Xinbo ise iki ülke arasındaki güç dengesinin daha eşit bir noktaya doğru kaydığını belirtti. Wu’ya göre geçmişte ABD sürekli baskı kuran taraf gibi görünürken, artık iki ülke yeni bir denge noktasına ulaşmış durumda.

Pekin’de Trump için 'öngörülemez' yorumu

Trump’ın konvoyunu görmek için oteli yakınında toplanan kalabalık, cuma sabahı perşembe akşamına göre daha küçüktü. Yoğun polis varlığı nedeniyle çevrede uzun süre beklenmesine izin verilmedi.

Yol kapatmaları nedeniyle bazı Pekinliler rahatsızlık dile getirdi.

Trump hakkında ne düşündükleri sorulan birçok Pekinli ise aynı kelimeyi kullandı: “Öngörülemez.”

Adını vermek istemeyen bir kişi, “Onun söylediği şey, her zaman göründüğü anlama gelmez” dedi.