ABD Hürmüz’de askerî eskortu askıya aldı

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere askerî eskort sağlanmasını geçici olarak askıya aldığını açıkladı. Trump, İran’la yürütülen görüşmelerde ‘tam ve nihai bir anlaşmaya doğru büyük ilerleme’ sağlandığını söyledi.

ABD Başkanı, kararın Pakistan’ın arabuluculuğu üzerine alındığını belirtti. Trump’a göre bu ara, tarafların bir anlaşmanın imzalanıp imzalanamayacağını görmesi için kullanılacak. Ancak İran limanlarına yönelik Amerikan ablukası sürecek.

İran’dan geçiş izni hamlesi

Tahran yönetimi, Trump’ın açıklamasına ilk aşamada doğrudan yanıt vermedi. Ancak İran devlet medyasına göre ülke, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü artırmak için yeni bir izin sistemi hazırladı.

Press TV’nin aktardığına göre boğazdan geçmek isteyen gemi işletmecilerine kurallar ve geçiş şartları e-posta yoluyla gönderilecek. Gemilerin Hürmüz’den geçebilmesi için ‘Persian Gulf Strait Authority’ adlı İran makamından izin alması gerekecek.

İran Devrim Muhafızları da Hürmüz Boğazı’ndan çıkış için tek güvenli rotanın İran’ın duyurduğu güzergâh olduğunu savundu.

Kurallar henüz net değil

Yeni geçiş sisteminin ayrıntıları henüz bilinmiyor. İran’ın kurallara uymayan gemilere nasıl karşılık vereceği de açıklanmadı.

İran devlet ajansı Fars, Devrim Muhafızları’na dayandırdığı haberinde her geminin geçiş öncesi İran silahlı kuvvetlerinden izin alması gerektiğini bildirdi.

Hürmüz krizi enerji piyasasını sarstı

Küresel ham petrol ve sıvılaştırılmış gaz ticareti açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı, şubat ayında başlayan İran savaşı sonrası İran güçleri tarafından büyük ölçüde kapatılmıştı.

Bu adımın ardından dünya genelinde enerji fiyatları sert yükselmişti. ABD ise nisan ortasında İran’ın boğazdaki limanlarına abluka uygulamaya başlamıştı.

Bölgede şu anda ateşkes yürürlükte olsa da son günlerde ABD ve İran arasında karşılıklı saldırılar yaşandı. Bu gelişmeler ateşkesin kırılganlığını yeniden gösterdi.

ABD iki tankere eşlik etti

Trump’a göre Project Freedom operasyonunun amacı, Hürmüz Boğazı’nda sıkışan gemileri güvenli biçimde bölgeden çıkarmaktı.

Ticari gemi işletmecilerinin açıklamalarına göre, operasyonun başlamasından bu yana en az iki tanker ABD eşliğinde Hürmüz Boğazı’ndan ayrıldı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise ABD’yi bu koruma görevini sürdürmemesi konusunda uyarmıştı.

Rubio diplomatik çözüm istedi

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump’ın askıya alma kararından kısa süre önce Washington’ın yeni girişimi üzerinde çalışacağını söylemişti.

Rubio’ya göre ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner diplomatik çözüm için temas yürütüyor.

Rubio, anlaşmanın bir günde yazılamayacak kadar karmaşık ve teknik olduğunu belirtti. Ancak İran’ın hangi başlıklarda müzakere etmeye hazır olduğunun ve hangi tavizleri baştan kabul edebileceğinin netleşmesi gerektiğini söyledi.

Başlıca anlaşmazlıklar sürüyor

ABD ile İran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik daha önceki görüşmeler sonuçsuz kalmıştı. Anlaşmazlık başlıklarının başında İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’nın kontrolü geliyor.

İran, Basra Körfezi ile Umman Körfezi arasındaki boğazdan geçen gemilerden ileride geçiş ücreti alınmasını istiyor.

Trump’ın askerî eskortu askıya alması, diplomasi için yeni bir pencere açabilir. Ancak İran’ın geçiş izni sistemi ve ABD ablukasının sürmesi, Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin henüz bitmediğini gösteriyor.